Strona główna / Korporacje prawnicze i trybunały / Nadzór nad spec-służbami

Nadzór nad spec-służbami

Opinia Zarządu SSP Iustitia w sprawie założeń ustawy o kontroli nad służbami specjalnymi Fundacji Panoptykon

Założenia ustawy o kontroli nad służbami specjalnymi przygotowane przez Fundację Panoptykon opierają się na raporcie „Osiodłać Pegaza. Przestrzeganie praw obywatelskich w działalności służb specjalnych – założenia reformy” przygotowanym przez zespół ekspertów (praktyków i teoretyków) powołany przez Rzecznika Praw Obywatelskich prof. Adama Bodnara.

’Ustawa ma w sposób kompleksowy uregulować działalność służb specjalnych (a także policji w zakresie działań operacyjnych) w kontekście przestrzegania praw obywatelskich.

Za najważniejsze rozwiązania planowanej regulacji uznać należy obowiązek informowania obywatela przez służbę o działaniach operacyjnych podejmowanych wobec niego i ustanowienie niezależnego organu kontrolującego czynności operacyjno-rozpoznawcze wykonywane przez policję i służby specjalne.

Wprowadzenie obowiązku informowania osoby wobec której podejmowana była kontrola operacyjna służyć będzie eliminowaniu potencjalnych nadużyć ze strony służb, a osobie objętej taką kontrolą operacyjną da możliwość reakcji w razie naruszenia jej praw. Pozytywnie należy ocenić ustanowienie bezpiecznika w postaci możliwości – w szczególnych przypadkach – odroczenia realizacji obowiązku informowania osoby objętej kontrolą operacyjną (zagrożenie bezpieczeństwa państwa, zagrożenie życia i zdrowia funkcjonariuszy) na wniosek służby i oddanie decyzji w tej wrażliwej i doniosłej kwestii niezawisłemu sądowi.

Dobrym rozwiązaniem jest projekt powołania w pełni niezależnego kolegialnego organu nadzorującego służby specjalne i policję w zakresie wykonywanych przez te instytucje czynności operacyjno-rozpoznawczych. Wysokie wymogi przewidziane dla członków tego organu i wybór przez Sejm za zgodą Senatu przy jednoczesnym ścisłym określeniu podmiotów mogących zgłaszać kandydatów do tego organu (Prezydent RP. Pierwszy Prezes SN, Prezes NSA, Prezes NIK, Rzecznik Praw Obywatelskich) dają gwarancję, że do organu nadzorującego służby zostaną wybrane osoby z wysokimi kwalifikacjami. Jednoznacznie pozytywnie należy ocenić wymóg, aby na czele organu stał sędzia z co najmniej 10 – letnim doświadczeniem w orzekaniu w sprawach karnych. Regulacja taka powinna zawierać gwarancję powrotu sędziego na jego urząd po zakończeniu pracy w organie nadzorującym.

Szeroki zakres uprawnień i mocne gwarancje niezależności organu sprawią, że kontrola działania służb i policji będzie miała charakter realny a nie fasadowy. Dotychczasowy model kontroli nad służbami specjalnymi ocenić należy jako nieefektywny.

Sejmowa Komisja ds Służb Specjalnych, RPO, NIK nie miały skutecznych narzędzi uzyskania pełnego wglądu w pracę operacyjną służb i policji. Kontrola ze strony Ministra Koordynatora ds Służb Specjalnych i Kolegium ds Służb Specjalnych miała charakter iluzoryczny z uwagi na polityczny charakter tych organów.

Za korzystne dla poprawy efektywności i rzetelności rozpoznawania wniosków o zarządzenie kontroli operacyjnej należy uznać postulat zmiany właściwości sądów. Sytuacja obecna, gdy zdecydowaną większość wniosków rozpoznaje Sad Okręgowy w Warszawie (wszystkie wnioski pochodzące od Szefa CBA, Szefa ABW i Komendanta CBŚP) nie służy pogłębionej analizie kierowanych do sądu wniosków. Rozdzielenie właściwości do rozpoznania wniosków według miejsca prowadzonych czynności (siedziba delegatur CBA i ABW, siedziba zarządów CBŚP) służyłoby racjonalizacji ilości wniosków rozpoznawanych przez jeden sąd i dawało by realne warunki sędziom orzekającym w takich sprawach na wnikliwe ich rozpoznanie.

Opinia

Zarządu SSP Iustitia

w sprawie projektu ustawy – Kodeks pracy operacyjnej

Projekt ustawy – Kodeks pracy operacyjnej po raz pierwszy reguluje w sposób całościowy pracę operacyjną zarówno służb specjalnych jak i służb o charakterze policyjnym.

Projekt zawiera definicję nie tylko samej pracy operacyjnej (art. 3) ale także kompletny wykaz metod pracy operacyjnej. (art. 14). Zamieszczenie w ustawie zamkniętego wykazu precyzyjnie opisanych metod pracy operacyjnej oznacza, że tylko tak zdefiniowane metody są dopuszczalne i dozwolone przez prawo.

Za istotną wartość projektu należy uznać oparcie go na zasadzie legalizmu i kontrolnej roli sądu w przypadkach istotnego ingerowania czynności wykonywanych w ramach pracy operacyjnej w prawa i wolności obywatelskie. Artykuł 6 Kodeksu wymienia dziewięć zasad według których prowadzona jest praca operacyjna Co szczególnie ważne, na pierwszym miejscu wskazana jest zasada legalizmu (a więc obowiązku ścisłego przestrzegania Konstytucji, ustaw i innych aktów normatywnych), a następnie zasada obiektywizmu (a więc obowiązku zbierania informacji świadczących zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść osób, wobec których są podejmowane czynności operacyjne).

Zupełnie nową instytucją w polskim porządku prawnym regulującym działania policji i innych służb powołanych do ochrony porządku publicznego i bezpieczeństwa państwa jest wprowadzony przez projekt ustawy licencji na wykonywanie pracy operacyjnej. Uprawnienie to nadawałby funkcjonariuszowi szef służby. Uzyskanie licencji wiązałoby się z obowiązkiem odbycia przez funkcjonariusza specjalistycznego szkolenia. Tylko posiadający licencję funkcjonariusz mógłby przeprowadzać rozmowy operacyjne, wykonywać czynności związane ze wsparciem technicznym czy przeprowadzać rozmowy werbunkowe. Także działania pod przykryciem dopuszczalne byłoby ze strony funkcjonariuszy legitymujących się licencją o jakiej mowa w art. 9 ust. 1 ustawy.

Kodeks pracy operacyjnej doprecyzowuje wymogi dla wniosku szefa danej służby kierowanego do sądu o zarządzenie kontroli operacyjnej.

Z punktu widzenia zapewnienia rzeczywistej i efektywnej kontrolnej roli sądu przy rozpoznawaniu wniosków o zarządzenie kontroli operacyjnej pozytywnie należy ocenić nałożone na szefa służby nowe (dotychczas niewymagane prawem) obowiązki takie jak:

  • wskazanie czy kontrola operacyjna będzie stosowana wobec osoby podejrzanej lub oskarżonej, wraz z informacjami o toczącym się postępowaniu przygotowawczym;
  • charakterystykę, w tym opis funkcjonalności, planowanego do wykorzystania środka technicznego;
  • w przypadku kontroli operacyjnej polegającej na uzyskiwaniu i utrwalaniu obrazu lub dźwięku osób z pomieszczeń, środków transportu lub miejsc innych niż miejsca publiczne zawarcie informacji, czy instalacja urządzeń techniki specjalnej będzie wymagała niejawnego wejścia do pomieszczeń lub środków transportu chronionych mirem domowym.

Więcej na stronie SSP Iustitia

Sprawdź także

Doroczny raport AI

50 tysięcy osób odwiedziło naszą stronę internetową w poszukiwaniu rzetelnych informacji w dniu ogólnokrajowego referendum …