Najnowsze informacje
Finansowanie pomostowe

Prawa chorych psychicznie

Kwestionowane przepisy rozporządzenia, określające ograniczenia praw i wolności, są niezgodne z konstytucją ze względu na nieodpowiednią formę prawną ich wprowadzenia ? stwierdził Trybunał Konstytucyjny. 21 kwietnia 2015 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczący postanowień regulaminuorganizacyjno-porządkowego dla zakładów psychiatrycznych i zakładów leczenia odwykowego przeznaczonych do wykonywania środków zabezpieczających (zasady wydawania rozporządzenia). Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1) § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 10 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu zakładów psychiatrycznych i zakładów leczenia odwykowego przeznaczonych do wykonywania środków zabezpieczających oraz składu, trybu powoływania i zadań komisji psychiatrycznej do spraw środków zabezpieczających, jest niezgodny z art. 92 ust. 2 konstytucji, 2) § 1 pkt 3 załącznika nr 6 do rozporządzenia powołanego w punkcie 1, jest niezgodny z art. 41 ust. 1 i art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 konstytucji, 3) § 2 ust. 1 pkt 5 załącznika nr 6 do rozporządzenia powołanego w punkcie 1 w zakresie, w jakim przyznaje kierownikowi zakładu psychiatrycznego kompetencję do określania godzin prowadzenia przez pacjentów niekontrolowanych rozmów telefonicznych, jest niezgodny z art. 49 konstytucji. Zarzuty Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczyły naruszenia zakazu przekazywania przez ministra jego własnej kompetencji do uregulowania danej sprawy innemu podmiotowi. Wnioskodawca wskazywał, że w myśl art. 201 § 4 ustawy z 6 czerwca 1997 r. ? Kodeks karny wykonawczy, regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania środków zabezpieczających powinien być określony w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw zdrowia. Sposób realizacji tych środków nie może zatem wynikać ? jak w wypadku zakładów psychiatrycznych dysponujących warunkami podstawowego zabezpieczenia ? z regulaminu ustalanego przez kierownika takiego zakładu. Rzecznik kwestionował również te unormowania regulaminu Ministra Zdrowia, które określały zasady przeprowadzania kontroli osobistej osób przyjmowanych do zakładów psychiatrycznych oraz zasady odbywania rozmów telefonicznych przez osoby przebywające w takich zakładach. W ocenie wnioskodawcy materie te powinny być unormowane w ustawie. Konstytucyjny zakaz subdelegacji kompetencji do wydania rozporządzenia uniemożliwia organowi upoważnionemu do wydania tego aktu normatywnego przekazanie kompetencji prawodawczej innemu organowi. Upoważnienie zawarte w art. 201 § 4 kodeksu karnego wykonawczego nakazuje unormowanie w rozporządzeniu regulaminu organizacyjno-porządkowego wszystkich typów zakładów psychiatrycznych, w których wykonywane są środki zabezpieczające. Regulamin dla zakładów o wzmocnionym i maksymalnym stopniu zabezpieczenia określono w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Zdrowia. Zakwestionowany § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia przekazywał natomiast kompetencję do określenia regulaminu zakładów o podstawowym stopniu zabezpieczenia kierownikowi takiego zakładu. Kompetencja prawodawcza kierownika zakładu wykreowana zatem została przez przepisy rozporządzenia, w sprawach których uregulowanie ustawa powierzyła ministrowi. Z tego względu Trybunał uznał ten przepis za niezgodny z art. 92 ust. 2 konstytucji. Obowiązek unormowania w ustawie zasadniczych elementów regulacji prawnej dotyczy m.in. ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw jednostek. Oba kwestionowane we wniosku przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia wprowadzały ograniczenia dotyczące odpowiednio wolności i nietykalności osobistej (art. 41 ust.1 konstytucji), prawa do ochrony życia prywatnego (art. 47 konstytucji) oraz wolności komunikowania się i ochrony tajemnicy komunikowania (art. 49 konstytucji). Trybunał stwierdził, że brak jest ustawowych unormowań określających zasady przeprowadzania kontroli osobistej osób przyjmowanych do zakładu psychiatrycznego. Brak jest również stosownej podstawy ustawowej wprowadzania czasowych ograniczeń możliwości odbywania rozmów telefonicznych przez osoby, względem których stosowane są środki zabezpieczające. W tym stanie rzeczy Trybunał uznał kwestionowane przepisy rozporządzenia ? określające takie ograniczenia ? za niezgodne z konstytucją ze względu na nieodpowiednią formę prawną ich wprowadzenia. Trybunał wypowiedział się jedynie co do naruszenia zasady wyłączności ustawowej wprowadzenia ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw. Wyrok TK nie dotyczy natomiast dopuszczalności posługiwania się ograniczeniami w aspekcie ich materialnej zgodności z przesłankami określonymi w konstytucji. Te kwestie wymagałyby odrębnego zaskarżenia.
Rozprawie przewodniczył sędzia TK Andrzej Wróbel, sprawozdawcą był sędzia TK Marek Zubik.

Sprawdź także

Sędziowie pozwali S. Piotrowicza

Pierwsza prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Gersdorf i sędzia Krzysztof Rączka złożyli pozew przeciwko posłowi Prawa …

Strona główna / Aktualności / Prawa chorych psychicznie

Prawa chorych psychicznie

Rzecznik Praw Obywatelskich przypomniał ministrowi zdrowia, że podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia 17 lipca 2012 r. poinformował Rzecznika o uznaniu zasadności postulatu dotyczącego zmiany przepisu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego pod kątem wprowadzenia obligatoryjnej ochrony praw procesowych osób z zaburzeniami psychicznymi. Jednocześnie zapewniono Rzecznika, że propozycje zmian legislacyjnych będą mogły zostać uwzględnione w ramach prac na projektem założeń do nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W korespondencji prowadzonej w tej sprawie z Ministrem Sprawiedliwości, Rzecznik podnosił natomiast zarzut dyskryminacji osób wykonujących zawód radcy prawnego. Minister Sprawiedliwości zgodził się, że kwestionowany przepis niezasadnie ogranicza możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w piśmie z dnia 5 lipca 2012 r. poinformował Rzecznika, że kwestia ta zostanie przedstawiona Ministrowi Zdrowia, do którego właściwości należy problematyka regulowana ustawą o ochronie zdrowia psychicznego. Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca się z prośbą o przekazanie informacji na temat aktualnego stanu prac legislacyjnych dotyczących nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz przewidywanego terminu wprowadzenia w życie zapowiedzianych zmian.

Sprawdź także

Oświadczenie 13 sędziów IC SN

Oświadczenie 13 Sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego Nie można wybierać kandydatów na Prezesa Izby Cywilnej …

Prawa chorych psychicznie

W dniu 10 października obchodzony jest Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. Idei tej przyświeca potrzeba zwrócenia szczególnej uwagi na potrzeby i problemy osób cierpiących na choroby psychiczne oraz konieczność zaakcentowania w przestrzeni publicznej faktu, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym każdego człowieka. Dlatego jego ochrona stanowi jeden z podstawowych obowiązków państwa. Analizy epidemiologiczne wskazują na wzrastającą liczbę osób z zaburzeniami psychicznymi. Rozwój cywilizacyjny, przewlekły stres, szybsze tempo życia, brak odpoczynku czy zmiany demograficzne związane ze starzeniem się społeczeństwa ? to tylko niektóre czynniki sprzyjające wzrostowi zachorowań: pojawianiu się depresji, częstych psychoz, nerwic czy innych zaburzeń lękowych. Obecna sytuacja związana ze zdrowiem psychicznym wymaga podjęcia właściwych działań ze strony organów państwa. Choroba psychiczna może bowiem dotknąć każdego, a brak odpowiedniej pomocy i opieki może prowadzić do katastrofalnych skutków, np. pogorszenia relacji rodzinnych, problemów zawodowych, zerwania więzi społecznych i środowiskowych, wyizolowania, a nawet samobójstw. Dlatego tak ważne jest wielopłaszczyznowe przeciwdziałanie tym zagrożeniom ? poczynając od prewencji, w tym edukacji w zakresie profilaktyki, aż po staranne leczenie, opiekę i rehabilitację. Świadczenia te powinny odpowiadać wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej i być udzielane z poszanowaniem godności pacjenta.
Rzecznik Praw Obywatelskich przywiązuje szczególną wagę do rozwiązywania problemów osób cierpiących na zaburzenia psychiczne. Niejednokrotnie bowiem osoby te nie są w stanie upomnieć się o swoje prawa, nawet te podstawowe, jak obowiązek poszanowania i ochrony przyrodzonej, niezbywalnej godności człowieka, prawa do sądu czy prawa do ochrony wolności osobistej. Przestrzeganie praw pacjentów badane jest zarówno podczas rozpatrywania indywidualnych skarg do RPO, jak również w czasie wizytacji w szpitalach psychiatrycznych w ramach działań Krajowego Mechanizmu Prewencji. Każda taka kontrola kończy się wystąpieniem RPO do kierownictwa tych jednostek lub organów nadzorujących, w którym zawarte są informacje m.in. o potrzebie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. We wnioskach skierowanych do Ministra Sprawiedliwości i Ministra Zdrowia RPO zwróciła również uwagę na konieczność zapewnienia obligatoryjnej pomocy prawnej osobom będącym stroną postępowania sądowego w przedmiocie przymusowego umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym.
W ocenie Rzecznika ? z uwagi na stan osoby będącej stroną tego postępowania oraz jego możliwy skutek, jakim jest faktyczne pozbawienie wolności ? niezbędne jest wprowadzenie jednoznacznie obligatoryjnej pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Obecnie bowiem przyznanie tej pomocy pozostawione jest uznaniu sędziowskiemu. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpiła także do Ministra Zdrowia w sprawie licznych nieprawidłowości i zaniedbań stwierdzonych w raportach Najwyższej Izby Kontroli badającej realizację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. Waga i zakres stwierdzonych naruszeń musi budzić uzasadniony niepokój i sprzeciw. Ponadto Rzecznik zwróciła się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z prośbą o informację o zasadach i poziomie finansowania psychiatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce, wyrażając jednocześnie niepokój, czy skutki pogarszającej się sytuacji ekonomicznej nie dotkną nadmiernie tej sfery obowiązków państwa. To sprawa nas wszystkich ? troska o chorych psychicznie to ważny wskaźnik poziomu rozwoju cywilizacji i kultury społecznej.

Sprawdź także

Palestra o aresztach

Raport NRA z wykonania przez Polskę wyroków ETPCz dot. długotrwałego stosowania tymczasowego aresztowania Raport Naczelnej …

Prawa chorych psychicznie

Każda osoba umieszczona w zakładzie psychiatrycznym może w każdej chwili być poddana sadowej ko nt roli w jakich przebywa warunkach. Sąd decyduje też jak długo ma tam przebywać. Profesor Irena Lipowicz dostrzega jednak problem okresu czasu jaki upływa , 72 godziny, od chwili przyjęcia do szpitala a decyzją sądu. Przedstawione wątpliwości dotyczą okresu, który upływa pomiędzy przyjęciem pacjenta, bez jego zgody, do szpitala psychiatrycznego, a rozstrzygnięciem przez sąd o legalności tego umieszczenia. Z art. 23 ust. 4 zd. drugie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wynika, że kierownik szpitala zawiadamia o przyjęciu danej osoby do szpitala psychiatrycznego sąd opiekuńczy w ciągu 72 godzin od chwili przyjęcia. Sędzia wizytujący wysłuchuje taką osobę nie później niż w terminie 48 godzin od otrzymania zawiadomienia. Jeśli sędzia stwierdzi, że pobyt danej osoby w szpitalu psychiatrycznym nie jest oczywiście bezzasadny, wyznaczenie rozprawy powinno nastąpić nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Postępowanie w tej sprawie przed sądem nie jest limitowane żadnym końcowym terminem.
Opisany stan prawny budzi wątpliwości co do zgodności ze standardem wynikającym z art. 41 ust. 2 Konstytucji RP. Można mieć wątpliwości, czy ustalone przez ustawodawcę terminy pierwszego kontaktu osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, z sędzią wizytującym szpital, jak też przeprowadzenia rozprawy spełniają kryterium niezwłoczności. Ustawodawca nie zrealizował ponadto nakazu niezwłocznego powiadomienia o pozbawieniu wolności rodziny lub osoby wskazanej przez pozbawionego wolności. Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca się o przedstawienie stanowiska w sprawie i ewentualne podjęcie działań w celu dostosowania treści ustawy do standardów konstytucyjnych.
RPO zauważa także, że obecne uregulowanie art. 48 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego nie gwarantuje w sposób wystarczający ochrony procesowych praw osób chorych psychicznie, będących stroną postępowania w przedmiocie przymusowego przyjęcia do szpitala psychiatrycznego, a tym samym narusza konstytucyjne prawo do sądu. Zgodnie z tym przepisem, sąd może ustanowić dla osoby, w stosunku, do której toczy się postępowanie o przymusowe umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym, adwokata z urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny. Przymusowe umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym skutkuje czasowym pozbawieniem wolności, a tym samym stanowi istotną ingerencję w prawa i wolności osobiste, chronione konstytucyjnie. Skoro ustawodawca przewidział w tej materii tryb sądowy, koniecznym jest, by prawa procesowe osoby chorej psychicznie były odpowiednio gwarantowane.
Na płaszczyźnie prawno-karnej gwarancją ochrony procesowych praw osoby, co do której istnieją jedynie wątpliwości co do poczytalności (a nie fakt choroby psychicznej, jak ma to miejsce na gruncie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego), jest obligatoryjna obrona z urzędu. Odmienny charakter spraw dotyczących przymusowego przyjęcia do szpitala nie uzasadnia braku tożsamej gwarancji. Ponadto omawiany przepis ustawy o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje, iż pełnomocnikiem może być jedynie adwokat, wykluczając w sposób nieuzasadniony możliwość ustanowienia radcy prawnego pełnomocnikiem osoby, której dotyczy postępowanie w sprawie przymusowego przyjęcia do szpitala psychiatrycznego. Rzecznik Praw Obywatelskich prosi o rozważenie podjęcia odpowiednich zmian legislacyjnych.

Sprawdź także

Palestra o aresztach

Raport NRA z wykonania przez Polskę wyroków ETPCz dot. długotrwałego stosowania tymczasowego aresztowania Raport Naczelnej …