Finansowanie pomostowe
Strona główna / Temat Tygodnia / Putinizacja zgromadzeń

Putinizacja zgromadzeń

Onegdaj jeżeli na ulicy spotkało się trzech kolegów i zaczęli rozmawiać było wielce prawdopodobne, że podejdzie do nich patrol MO i każe rozejść się, aby nie interweniować w nielegalne zgromadzenie. III Rzeczpospolita zlikwidowała te absurdy, ale gotuje nowe. Odbyła się publiczna debata nad prezydenckim projektem ustawy o zgromadzeniach. Z uwagi na duże zainteresowanie pracami nad nowelizacją ustawy o zgromadzeniach połączone sejmowe komisje Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Administracji i Spraw Wewnętrznych zdecydowały o zorganizowaniu wysłuchania publicznego w tej sprawie. Helsińska Fundacja Praw Człowieka złożyła w ramach konsultacji społecznych opinię, w której wskazano na szereg wątpliwości prawnych dotyczących poszczególnych zapisów projektu nowelizacji.
HFPC krytycznie oceniła szereg proponowanych w projekcie rozwiązań m.in. zakazu zasłaniania twarzy podczas zgromadzenia. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją podobnie sformułowanego przepisu prawa o zgromadzeniach w zakresie w jakim zakazywał on uczestnictwa w zgromadzeniach osobom, których wygląd zewnętrzny uniemożliwia ich identyfikację. Problem zasłaniania twarzy w trakcie zgromadzeń jest newralgiczny dlatego, że zasłonięcie twarzy na zgromadzeniu zazwyczaj stanowi formę ekspresji uczestników (parady oburzonych, parad równości). Co więcej nie można także bagatelizować argumentu o konieczności ochrony wizerunku uczestników zgromadzeń, przed możliwością jego bezprawnego wykorzystywania. W projekcie ustawy nie uwzględniono zmian w zakresie procedury odwołania się od zakazu odbycia zgromadzenia. Na tą kwestię zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku Bączkowski i inni przeciwko Polsce. Trybunał podnosił, że data zgromadzenia należy do istoty korzystania z wolności zgromadzeń, a procedura krajowa powinna przewidywać możliwość rozstrzygnięcia spornych kwestii przez niezależny organ przed datą zgromadzenia.
Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz wytyczne OBWE w sprawie wolności pokojowych zgromadzeń publicznych, HFPC wskazała na konieczność ustawowego wprowadzenia kategorii tzw. zgromadzeń spontanicznych. Są to zgromadzenia niewymagające uprzedniego zgłoszenia, zwołane w celu wspólnego wyrażenia stanowiska w związku z zaistniałym nagłym wydarzeniem i niemożliwym do wcześniejszego przewidzenia, których odbycie w innym terminie byłoby bezcelowe lub mało istotne z punktu widzenia debaty publicznej. W projekcie ustawy znalazł się również zapis, który przewiduje odpowiedzialność przewodniczącego zgromadzenia na podstawie prawa wykroczeń. Sprzeciw HFPC budzi określona w projekcie wysokość grzywny ? do 7000 zł. Przy czym kodeks wykroczeń stanowi, że grzywnę wymierza się w wysokości od 20 zł do 5000 zł, chyba że ustawa stanowi inaczej. HFPC postuluje dostosowanie wysokości grzywny do systemu kar określonych w kodeksie wykroczeń. Ponadto HFPC wskazała na niezgodność z Konstytucją przepisów ustanawiających odpowiedzialność wykroczeniową uczestników zgromadzenia za niepodporządkowanie się zarządzeniom przewodniczącego zgromadzenia. Zdaniem HFPC przepis w takim kształcie narusza fundamentalne zasady nullum crimen sine lege (nie ma przestępstwa bez ustawy).
Stowarzyszenie Sędziów Polskich ” Iustitia ” popiera stanowisko HFPC. Zgadza się z tezą, że proponowane rozwiązania w nadmierny sposób ograniczają wolność organizowania i uczestniczenia w pokojowych zgromadzeniach, gwarantowaną przez art. 57 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. ? Iustitia ? jedynie nie zgadza się z postulatem HFPC przekazania do sądów powszechnych skarg na decyzję wojewody w przedmiocie odwołania od zakazu odbycia zgromadzenia, albowiem sądy administracyjne są o wielokroć mniej obciążone wpływem spraw od sądów powszechnych. Dostrzegając konieczność usprawnienia procedury zmierzającego do szybszego rozpoznawania skarg w tym przedmiocie, domaga się jednak,a by nie przekazywać tych spraw do sądów powszechnych.
X X X
Projekt zmian ustawy Prawo o zgromadzeniach został przedstawiony przez prezydenta Bronisława Komorowskiego w listopadzie zeszłego roku. Ma związek z zamieszkami, do których doszło na ulicach Warszawy podczas obchodów Święta Niepodległości. Prezydent zapowiedział wtedy, że zleci prace nad znalezieniem rozwiązań, które – bez zmiany konstytucji – nowelizowałyby Prawo o zgromadzeniach. Projekt zakazuje uczestnictwa w zgromadzeniach osobom zamaskowanym. Wyjątkiem od tej propozycji miałyby być sytuacje, gdy organizator w zawiadomieniu do urzędu gminy zawarłby informację o planowanym udziale zamaskowanych osób. Za przebieg zgromadzenia odpowiadać ma jego przewodniczący, który musi być łatwo rozpoznawalny wśród pozostałych uczestników demonstracji. Zgodnie z propozycją, uczestnicy manifestacji, jak również osoby postronne, zakłócające jej przebieg, muszą stosować się do poleceń przewodniczącego. Propozycja daje też organom gminy możliwość zakazania organizacji dwóch lub więcej zgromadzeń w tym samym miejscu lub czasie, jeżeli doprowadzić to może do naruszenia porządku publicznego. Projekt precyzuje, że jeśli nie jest możliwe oddzielenie zgromadzeń zgłoszonych w tym samym miejscu i czasie, gmina „niezwłocznie wzywa organizatora zgromadzenia zgłoszonego później do dokonania zmiany czasu lub miejsca” tej manifestacji. Projekt noweli zmienia też przepisy karne i wprowadza kary grzywny: do 7 tys. zł dla przewodniczącego zgromadzenia, jeśli nie wykonuje on swych obowiązków i nie przeciwdziała naruszeniom porządku publicznego oraz do 10 tys. zł dla uczestnika zgromadzenia, który nie podporządkowuje się poleceniom przewodniczącego tego zgromadzenia. (PAP)

Sprawdź także

RPO skarży RP

Adam Bodnar skarży Polskę do Komisji Europejskiej. Powodem jest niewykonanie unijnych dyrektyw. W piśmie skierowanym …