Finansowanie pomostowe
Strona główna / Relacje z sądów - aktualności / Zgromadzenia cykliczne a kontrmanifestacje

Zgromadzenia cykliczne a kontrmanifestacje

Sąd Najwyższy w sprawie zgromadzeń cyklicznych: gmina ma prawo odwołać się od zarządzenia zastępczego wojewody ws. kontrmanifestacji. Sąd Najwyższy podzielił opinię HFPC, że nawet po upływie terminu zgromadzenia, które zostało zakazane przez wojewodę, sądy powinny rozpatrywać odwołania od takiej decyzji. Ocena prawna po fakcie SNw uchwale wydanej 28 marca 2018 r. podkreślił, że postępowanie odwoławcze nie staje się bezprzedmiotowe wyłącznie z tego względu, że upłynął już termin zgromadzenia. Zarządzenie zastępcze wojewody o zakazie organizacji zgromadzenia w dalszym ciągu pozostaje bowiem w obrocie prawnym i może wywoływać daleko idące skutki w obszarze prawa karnego (wykroczeniowego) czy cywilnego. Co więcej, gdy sądy będą merytorycznie rozpoznawały odwołania, może się kształtować jednolita linia orzecznicza. Dzięki temu zarówno obywatele, jak i organy stosujące prawo wiedzą, jak interpretować przepisy ustawy. Zakaz w ostatniej chwili Uchwała Sądu Najwyższego ma ogromne znaczenie praktyczne, ponieważ wojewoda mazowiecki od chwili wejścia w życie nowelizacji Prawa o zgromadzeniach wydał ponad 30 decyzji o zakazie zgromadzeń, z czego większość zapadła w ostatniej chwili ? tak, by organizatorzy nie mieli możliwości odwołania się do sądu. Co istotne, wszystkie decyzje dotyczyły demonstracji organizowanych w trybie uproszczonym, a te nigdy nie mogą być zakazane, a więc decyzje wojewody były bezprawne. Czy władze gminy mogą zaskarżyć decyzję wojewody? Druga część uchwały dotyczyła problemu, czy organ gminy jest uprawniony do odwołania się od zarządzenia zastępczego wojewody i jest stroną w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy odpowiedział twierdząco na to pytanie i wskazał, że w zarządzeniu zastępczym wojewoda m.in. stwierdza, ze organ gminy nie wykonał swoich ustawowych obowiązków. Konieczne jest więc zapewnienie gminie drogi sądowej w celu obrony swoich interesów. Pytania zostały przedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 października 2017 r., w związku z rozpoznawaniem zażaleń od postanowień Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 11 października 2017 r. o umorzeniu postępowań cywilnych w sprawach wszczętych odwołaniami wniesionymi od zarządzeń zastępczych wojewody mazowieckiego dotyczących zakazu odbywania ?kontrmanifestacji smoleńskich?. W sprawie, której dotyczyło ww. zagadnienie ustalono, że przedmiotem rozpoznania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie były odwołania od zarządzeń zastępczych Wojewody Mazowieckiego, wydanych na podstawie art. 26b ust. 4 Prawa o zgromadzeniach, wobec zgłoszonych Prezydentowi m.st. Warszawy zgromadzeń publicznych, które miały się odbywać w tym samym miejscu i czasie, co tzw. zgromadzenia cykliczne (?miesięcznice smoleńskie?). Zgodnie z decyzją wojewody mazowieckiego z dnia 27 kwietnia 2017 r. comiesięczne zgromadzenia cykliczne dla oddania hołdu ofiarom katastrofy smoleńskiej mają się odbywać 10-go dnia każdego miesiąca kalendarzowego, w okresie od maja 2017 r. do kwietnia 2020 r. na obszarze zlokalizowanym od ul. Świętojańskiej przez pl. Zamkowy po ul. Krakowskie Przedmieście i ul. Karową w Warszawie. Arkadiusz S., Kajetan W., Zbigniew B. oraz Dariusz K. zgłosili ? jako osoby fizyczne – Prezydentowi m.st. Warszawy zamiar odbycia zgromadzeń publicznych w miejscu i czasie zgromadzenia cyklicznego (?miesięcznicy smoleńskiej? planowanej na dzień 10 października 2017 r.). W związku z otrzymanymi zgłoszeniami Prezydent m.st. Warszawy nie wydał ? wbrew nakazowi wynikającemu z art. 26b ust. 3 w związku z art. 14 pkt 3 i w związku z art. 26e Prawa o zgromadzeniach – decyzji zakazujących odbywania zgromadzeń (?kontrmanifestacji smoleńskich?). W tej sytuacji Wojewoda Mazowiecki, jako organ sprawujący nadzór nad działalnością samorządu terytorialnego, wydał w zastępstwie Prezydenta m.st. Warszawy w dniu 10 października 2017 r. zarządzenia zastępcze, na mocy których zakazał osobom zgłaszającym zgromadzenie (organizatorom) odbywania ?kontrmanifestacji smoleńskich?. Od zarządzeń zastępczych Wojewody Mazowieckiego organizatorzy zgromadzenia oraz Prezydent m.st. Warszawy wnieśli odwołania do Sądu Okręgowego w Warszawie. We wszystkich sprawach zainicjowanych tymi odwołaniami Sąd Okręgowy w dniu 11 października 2017 r. postanowił umorzyć postępowania jako bezprzedmiotowe, albowiem dzień, w którym miała się odbyć ?kontrmanifestacja smoleńska? (10 października 2017 r.) już upłynął; w tych okolicznościach ? zdaniem Sądu Okręgowego – rozpoznawanie odwołań od zarządzeń zastępczych Wojewody Mazowieckiego nie miałoby żadnego znaczenia dla organizatora zgromadzenia. Na postanowienia Sądu Okręgowego w przedmiocie umorzenia postępowania organizatorzy zgromadzenia oraz Prezydent m.st. Warszawy wnieśli zażalenia do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. W związku z rozpoznawaniem zażaleń Sąd Apelacyjny powziął istotne wątpliwości natury prawnej odnośnie do kwestii związanych: 1) z legitymacją organu gminy (prezydenta miasta) do wniesienia odwołania od zarządzenia zastępczego wojewody o zakazie zgromadzenia wydanego w trybie art. 26b ust. 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. Prawo o zgromadzeniach i uczestnictwa w postępowaniu cywilnym wszczętym na skutek takiego odwołania oraz 2) z oceną, czy po upływie terminu zgromadzenia zachowuje aktualność rozpoznawanie ww. odwołania. Wskazane wątpliwości Sąd Apelacyjny postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. Z kolei Sąd Najwyższy w składzie zwykłym ? z uwagi na istotność analizowanego zagadnienia – przekazał je do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu. W odpowiedzi na ww. pytania prawne Sąd Najwyższy w składzie siedmioosobowym podjął uchwałę o następującej treści: ?I. Organ gminy jest uprawniony do wniesienia odwołania od zarządzenia zastępczego wojewody o zakazie zgromadzenia wydanego w trybie art. 26b ust. 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. Prawo o zgromadzeniach (…), a także jest stroną w postępowaniu toczącym się na skutek odwołania organizatora zgromadzenia od takiego zarządzenia; II. po upływie terminu zgromadzenia nie staje się zbędne rozpoznanie odwołania od zarządzenia zastępczego wojewody o zakazie zgromadzenia wydanego w trybie art. 26b ust. 4 ustawy Prawa o zgromadzeniach?. Pogląd zaprezentowany w uchwale powiększonego składu Sądu Najwyższego oznacza więc w pierwszej kolejności, że organ gminy (wójt/burmistrz/prezydent miasta), który wbrew obowiązkowi nałożonemu przez art. 26b ust. 3 Prawa o zgromadzeniach nie wydał decyzji o zakazie zgromadzenia, jakie miałoby się odbyć w miejscu i czasie zgromadzeń organizowanych cyklicznie, jest podmiotem legitymowanym do udziału w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym w sprawie z odwołania od zarządzenia zastępczego wojewody o zakazie zgromadzenia. W szczególności taki organ może złożyć we własnym imieniu odwołanie, jak również może wziąć udział w postepowaniu sądowym, jakie zostało wszczęte przez organizatora zgromadzenia. Ponadto w uchwale stwierdzono, że mimo upływu terminu, w którym miało się odbyć zgromadzenie zakazane zarządzeniem zastępczym wojewody, rozpoznanie odwołania od tego zarządzenia nie staje się zbędne w rozumieniu art. 355 § 1 k.p.c., a to oznacza że wskazana okoliczność nie jest przesłanką umorzenia postępowania cywilnego przez sąd. W konsekwencji sąd powszechny ? o ile nie zachodzą inne przeszkody natury procesowej ? powinien rozpoznać odwołanie od zarządzenia zastępczego wojewody co do istoty tego środka zaskarżenia, a następnie zakończyć sprawę wydaniem orzeczenia o charakterze merytorycznym.
***
To była ostatnia uchwała Izby Pracy, ubezpieczeń Społecznych i spraw publicznych SN i ostatnie jej posiedenie, zanim zostanie zlikwidowana.

Sprawdź także

Sędziowie pozwali S. Piotrowicza

Pierwsza prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Gersdorf i sędzia Krzysztof Rączka złożyli pozew przeciwko posłowi Prawa …