Alimenty stanowią jedno z podstawowych narzędzi ochrony dziecka w systemie prawa rodzinnego. Mają gwarantować zaspokojenie jego podstawowych potrzeb materialnych i wychowawczych.
Jednak w praktyce w warunkach braku systemowej kontroli często dochodzi do nadużyć alimentacyjnych, które w literaturze społecznej coraz częściej określane są mianem wyłudzenia alimentów.
Zjawisko to, choć formalnie dotyczy prawa majątkowego, ma bezpośredni wpływ na sferę psychologiczną dziecka i rodzica, co wpisuje się w ramę pojęciową Perwersyjnej Przemocy Psychicznej (PPP/PPV).
Mechanizm oszustwa alimentacyjnego jest dość prosty i wydaje się że społecznie akceptowalny, gdyż sam system do tej pory nie wykształcił żadnej metody weryfikacji po wydaniu wyroku alimentacyjnego, gdzie świadczenie obowiązuje do zmiany orzeczenia (art. 138 KRO), ale w praktyce oznacza to wieloletni brak kontroli.
Nadto sztywność systemu, gdzie sąd nie ma narzędzia, aby samodzielnie badać, czy środki rzeczywiście służą dziecku również wspomaga tę patologię.
Nierówność stron postępowania jest oczywista i społecznie zdiagnozowana w feministycznym kojcu, gdzie rodzic płacący alimenty jest kontrolowany przez komornika (zwykle ojciec), a rodzic otrzymujący środki (matka) praktycznie przez nikogo, co potwierdza nierówność stosowania prawa oraz niezasadność jego konstrukcji.
Wniosek? Efektem jest uzależnienie ekonomiczne świadczeniobiorcy, czasami też dziecka od regularnego transferu finansowego, bez konieczności wykazania przeznaczenia tych środków, co jest trudne do zrozumienia że uwagi na cel, jakiemu środki mają służyć.
Oszustwo alimentacyjne jako element PPP/PPV budzi zastrzeżenia i obawy, że wspiera perwersyjna przemoc psychiczną PPP/PPV , gdyż w świetle koncepcji ,,Perwersyjnej Przemocy Psychicznej” zjawisko alimentów wykorzystywanych nie na potrzeby dziecka, ale jako narzędzie presji lub zemsty wobec drugiego rodzica, spełnia kryteria przemocy psychicznej o charakterze perwersyjnym.
Powszerzchnie znane są przypadki zgłoszenia na policji czy wręcz do prokuratury, że alimenty nie są realizowane, pomimo innych świadczeń na rzecz dziecka. Niemniej, samo dziecko jako narzędzie finansowe staje się pretekstem do pozyskiwania świadczeń, co narusza jego podmiotowość.
Rodzic zobowiązany jako ofiara przemocy nie tylko traci środki finansowe, ale też doświadcza poczucia bezsilności wobec systemu, co prowadzi do alienacji emocjonalnej. Badania i obserwacje wskazują, że w tym zachowaniu występuje wzmacnianie alienacji rodzicielskiej, gdzie nadmierne i niekontrolowane alimenty utrwalają konflikt i wzmacniają barierę między dzieckiem a drugim rodzicem.
W właśnie sposób pozornie nieszkodliwe oszustwo alimentacyjne nie jest już tylko kwestią prawną, to forma PPP/PPV, bo realizuje mechanizmy psychicznej dominacji, instrumentalizacji i manipulacji.
Skutki społeczne są oczywiste i niestety dramatyczne. Erozja zaufania do prawa, powoduje że rodzic płacący alimenty postrzega system jako narzędzie opresji. Obciążenie dzieci konfliktami na tym tle powoduje, że dziecko czuje się wplątane w kontekst finasowy, a jego obraz drugiego rodzica jest deformowany, pomimo że dziecko nie jest często faktycznym beneficjentem świadczenia.
Perpetuacja przemocy wpływa na alimenty, które stają się narzędziem „gry rozwodowej”, a nie ochrony dobra dziecka.
W mojej ocenie konieczna jest propozycja legislacyjna tak zwana ,,Deklaracja Alimentacyjna”, którą zaproponowałem oficjalnie jako petycję dnia 31.08.2025 roku (link poniżej). Rozwiązaniem jest wprowadzenie mechanizmu kontroli -Deklaracji Alimentacyjnej.
Projekt przepisu (dodanie do art. 138 KRO):
„§ 2. Rodzic, któremu zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne, jest obowiązany do składania sądowi opiekuńczemu okresowej deklaracji alimentacyjnej, obejmującej zestawienie faktycznych kosztów utrzymania i wychowania dziecka.
Deklarację składa się:
w przypadku jednego dziecka – nie rzadziej niż raz w roku,
w przypadku dwojga dzieci – nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy,
w przypadku trojga dzieci i więcej – nie rzadziej niż raz na trzy miesiące.
Niezłożenie deklaracji w terminie powoduje wszczęcie przez sąd z urzędu postępowania w przedmiocie zmiany wysokości alimentów.”
Wnioski końcowe dotyczące oszustwo alimentacyjnego prowadzą do stanowiska, że mechanizm stanowi powszechna praktykę, a w efekcie szczególną odmianę PPP/PPV, bo łączy elementy prawa rodzinnego z mechanizmami przemocy psychicznej.
Deklaracja Alimentacyjna przywraca równowagę, bo dziecko odzyskuje realną ochronę, rodzic zobowiązany odzyskuje poczucie sprawiedliwości, system sądownictwa zyskuje narzędzie do ograniczenia nadużyć.
Projekt Petycji
„Deklaracja Alimentacyjna” dostępny w internecie pod hasztagiem
#DeklaracjaAlimentacyjna
Link:
Rafał GORACZNIAK
@GRAOROZWOD
