Proponowana przez rząd reforma może pozytywnie wpłynąć na jakość pracy biegłych sądowych, ale jednocześnie redukując ich liczbę, co spowoduje ograniczenie dostępności biegłych i wydłużenie postępowań sądowych. Projekt ma wiele pozytywnych aspektów i założeń, jednak bez szeregu poprawek nie zadziała i nie spełni swojej roli – twierdzi dr Krzysztof Konopka, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Ekspertów i Biegłych Sądowych.
Krzysztof Sobczak: Jak Polskie Towarzystwo Ekspertów i Biegłych Sądowych ocenia projekt ustawy o biegłych?
Krzysztof Konopka: To rzeczywiście istotny i potrzebny krok w celu uporządkowania rozproszonych dotychczas regulacji prawnych odnoszących się do statusu biegłych sądowych oraz instytucji opiniujących. Pozytywnie należy ocenić zarówno próbę stworzenia kompleksowych rozwiązań systemowych, jak i dostrzeżenie potrzeby zagwarantowania organom wymiaru sprawiedliwości dostępu do wysoko wykwalifikowanej kadry ekspertów. Za zasadne uznać należy również dążenie do uporządkowania systemu ustanawiania biegłych sądowych, podniesienia jakości sporządzanych opinii, zwiększenia terminowości wykonywanych czynności oraz wprowadzenia jednolitych procedur weryfikacji kompetencji. Kierunek proponowanych zmian odpowiada wieloletnim postulatom zgłaszanym zarówno przez środowiska prawnicze, jak i samych biegłych sądowych. Należy podkreślić, że w aktualnym stanie prawnym brak jest aktu prawnego rangi ustawowej, który normowałby w sposób kompleksowy zasady powoływania i funkcjonowania biegłych sądowych oraz wydawania przez nich opinii – niezależnie od rodzaju postępowania sądowego, w którym oni występują. Dotyczy to także sporządzania i wydawania opinii przez instytucje naukowe i specjalistyczne niezależnie od formy prawnej, w jakiej prowadzą one swoją działalność opiniodawczą.
Czytaj: Jest projekt ustawy o biegłych, stawki za godzinę pracy określi rozporządzenie>>
Jest jednak również sporo uwag do projektu. Zdaniem jego autorów właśnie systemowo ma być uregulowany problem wynagrodzeń za opinie, a tymczasem reprezentowana przez Pana organizacja ma za złe, że to nie będzie określone w ustawie tylko odesłane do rozporządzenia. Potrzebna ustawowa gwarancja?
Zdaniem Polskiego Towarzystwa Ekspertów i Biegłych Sądowych oraz wielu innych instytucji opiniujących, kwestia wynagrodzenia ma zasadniczy wpływ na skuteczność postanowień omawianego projektu ustawy. Brak ustawowych uregulowań dotyczących należytego poziomu i cyklicznego wzrostu wynagrodzeń biegłych sądowych, tak naprawdę stanowi kontynuację obecnego stanu prawnego, kiedy Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia określa stawki wynagrodzenia. Powoduje to sytuację, że aktualne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 17 kwietnia 2024 r. podwyższające tzw. „widełki” stawek wynagrodzenia biegłych powołanych przez sąd zostało zmienione po blisko 11 latach od poprzedniej zmiany z 2013 r. Łatwo można zobaczyć dynamikę zmian wysokości płacy minimalnej w Polsce, której wysokość w 2013 r. wynosiła 1600 zł brutto miesięcznie, zaś od lipca w 2024 r. – 4300 zł. Taka regulacja prawna wynagrodzeń biegłych skutkowała tym, że w lipcu 2023 r. najniższa stawka godzinowa wynagrodzenia biegłego sądowego wynosiła 22,90 zł i była mniejsza od minimalnej stawki godzinowej wynagrodzenia wynoszącej 23,50 zł. Obecny projekt ustawy zawiera delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do ustalenia wynagrodzenia dla biegłych sądowych podobnie jak dotychczas, natomiast brakuje rozwiązania, które gwarantowałoby wzrost wynagrodzeń z uwzględnianiem wskaźnika waloryzacji. Warto zauważyć, że średnia stawka godzinowa biegłego sądowego w 2025 r. – już po podwyższeniu tzw. „widełek procentowych” oraz kwoty bazowej – wynosiła ok. 31,38 zł – 44,34 zł brutto. Dla porównania, stawki rynkowe za usługi specjalistyczne, przykładowo hydrauliczne, kształtują się obecnie na poziomie od 100 do 250 zł za godzinę pracy. Konieczna jest właściwa gwarancja ustawowa, aby osobom posiadającym specjalistyczne wykształcenie połączone niejednokrotnie z wieloletnim doświadczeniem praktycznym zapewniać wynagrodzenie adekwatne do poziomu ich pracy, wkładu, posiadanego doświadczenia i kwalifikacji.
Czytaj więcej na Prawo.pl:
https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/ustawa-o-bieglych-wywiad-z-dr-krzysztofem-konopka,1545947.html
Foto: Źródło: krzysztofkonopka.pl
