ETPC: Włoscy masoni – Grande Oriente d’Italia – wygrywają ze swoim rządem (komunikat prasowy)
Sprawa Grande Oriente d’Italia przeciwko Włochom (nr skargi 29550/17) dotyczyła przeszukania – zleconego przez parlamentarną komisję śledczą badającą infiltrację mafijnych organizacji przestępczych do lóż masońskich – w siedzibie włoskiego stowarzyszenia masońskiego, a następnie zajęcia licznych dokumentów papierowych i cyfrowych, w szczególności list zawierających nazwiska i dane osobowe ponad sześciu tysięcy osób. W dzisiejszym wyroku Wielkiej Izby[1] Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł większością głosów (szesnaście głosów do jednego), że doszło do naruszenia artykułu 8 (prawo do poszanowania mieszkania) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Zwracając uwagę na zakres swobody decyzyjnej przysługującej państwom w zakresie autonomii parlamentarnej, Trybunał stwierdził jednak, że ingerencja w prawo stowarzyszenia skarżącego do poszanowania jego siedziby nie była poparta wystarczającymi zabezpieczeniami przed nadużyciami i arbitralnością, a zatem nie była „konieczna w społeczeństwie demokratycznym”, ponieważ stowarzyszenie nie miało do dyspozycji żadnej gwarancji ex ante ani środków odwoławczych ex post.
Streszczenie prawne tej sprawy będzie dostępne w bazie danych Trybunału HUDOC (link)
Główne fakty
Skarżący, Wielki Wschód Włoch, stowarzyszenie masońskie założone w 1805 roku, zrzeszające dużą liczbę członków, koordynuje działalność licznych lóż w całych Włoszech.
W 2013 roku, na początku nowej kadencji parlamentu, Parlament uchwalił ustawę powołującą Parlamentarną Komisję Śledczą ds. Zjawiska Mafii i Innych Związków Przestępczych (dalej „Komisja”). Prawo to było wielokrotnie wznawiane od 1962 roku.
W 2016 roku Komisja wszczęła dochodzenie w sprawie ryzyka infiltracji mafii do stowarzyszeń masońskich, w tym do stowarzyszenia wnioskującego, opierając się w szczególności na ustaleniach niektórych dochodzeń sądowych.
Komisja kilkakrotnie zwracała się do Wielkiego Mistrza stowarzyszenia wnioskującego o przekazanie listy członków jego lóż, czego ten odmówił, powołując się w szczególności na obowiązek stowarzyszenia do ochrony danych osobowych swoich członków. Wezwany w charakterze świadka w styczniu 2017 roku, ponownie odmówił przekazania listy nazwisk.
W marcu 2017 roku Komisja postanowiła skorzystać ze swoich uprawnień do przeszukania i nakazać przeszukanie lokalu stowarzyszenia wnioskującego w celu uzyskania listy osób należących lub należących do jednej z sycylijskich lub kalabryjskich lóż masońskich Wielkiego Wschodu Włoch od 1990 roku. Przeszukano siedzibę stowarzyszenia skarżącego oraz zawartość kilku komputerów. Zajęto liczne dokumenty papierowe i cyfrowe, w tym listy około sześciu tysięcy osób zarejestrowanych w stowarzyszeniu skarżącego, a także dyski twarde, pamięci USB i komputery. Władze następnie dokonały selekcji materiału, wykluczając dokumenty i informacje nieobjęte zakresem przeszukania.
Stowarzyszenie skarżące bezskutecznie kwestionowało nakaz przeszukania i późniejsze zajęcia.
Skargi, procedura i skład Trybunału
Powołując się na różne artykuły Konwencji, stowarzyszenie skarżące podniosło, że przeszukanie jego siedziby i zajęcia były niezgodne z prawem i rażąco nieproporcjonalne. Trybunał postanowił rozpatrzyć te skargi w oparciu o artykuł 8 (prawo do poszanowania mieszkania) Konwencji.
Skarga została wniesiona do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 13 kwietnia 2017 r.
W wyroku z dnia 19 grudnia 2024 r. Izba Trybunału jednogłośnie orzekła, że doszło do naruszenia artykułu 8 Europejskiej Konwencji.
W dniu 19 marca 2025 r. Rząd wnioskował o skierowanie sprawy do Wielkiej Izby na podstawie artykułu 43 Konwencji (skierowanie do Wielkiej Izby), a w dniu 28 kwietnia 2025 r. skład Wielkiej Izby uwzględnił ten wniosek. Rozprawa odbyła się 19 listopada 2025 r.
Wyrok wydała Wielka Izba złożona z 17 sędziów w następującym składzie:
Mattias Guyomar (Francja), Przewodniczący,
Arnfinn Bårdsen (Norwegia),
Lado Chanturia (Gruzja),
Ioannis Ktistakis (Grecja),
Kateřina Šimáčková (Czechy),
Raffaele Sabato (Włochy),
Lorraine Schembri Orland (Malta),
Anja Seibert-Fohr (Niemcy),
Peeter Roosma (Estonia),
Ana Maria Guerra Martins (Portugalia),
Diana Sârcu (Republika Mołdawii),
Diana Kovatcheva (Bułgaria),
Stéphane Pisani (Luksemburg),
Mateja Đurović (Serbia),
Andras Jakab (Austria),
Juha Lavapuro (Finlandia),
Vahe Grigoryan (Armenia),
a także John Darcy, zastępca sekretarza Wielkiej Izby.
