PoPrawny Poznański serwis prawny
Powiązane artykuły
Sejm głosami Prawa i Sprawiedliwości przyjął zmiany w ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa, które przewidują między innymi wygaszenie kadencji obecnych członków Rady i wybór nowych członków przez Sejm. Dają możliwość blokowania decyzji Rady przez jej mniejszość polityczną oraz przewidują dokonywanie wyboru osoby powoływanej
na urząd sędziego przez Prezydenta RP. Druga z przyjętych ustaw podporządkowuje sądy Ministrowi Sprawiedliwości. M.in. pozbawia sędziów wpływu na to, kto będzie kierował sądami i przyznaje ministrowi sprawiedliwości arbitralne prawo do powoływania i odwoływania prezesów sądów.
Obniża wiek przejścia w stan spoczynku sędziów (z 67 lat do 65/60) i uzależnia możliwość dalszego orzekania sędziów, którzy osiągnęli tak obniżony wiek od zgody Ministra Sprawiedliwości. Uzależnienie możliwości orzekania sędziego od decyzji Ministra Sprawiedliwości to niedopuszczalna praktyka rodem z PRL (Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 24 czerwca 1998r. K 3/98). Ustawa zakłada możliwość odwołania wszystkich dotychczasowych sędziów funkcyjnych (prezesów, wiceprezesów, przewodniczących wydziałów itd.) w ciągu 6 miesięcy bez jakiegokolwiek uzasadnienia.
Daje ministrowi sprawiedliwości dostęp do akt każdej sprawy sądowej celem ?reprezentowania Polski przed sądami czy organizacjami międzynarodowymi?. Podobna zmiana została w 2015 roku zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny (Kp 10/15).
Rzecznik Praw Obywatelskich (o zmianach w KRS, o zmianach w USP), Biuro Legislacyjne Kancelarii Sejmu, Komisarz Praw Człowieka, Naczelna Rada Adwokacka (o zmianach w KRS, o zmianach w USP), Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia (o zmianach w KRS, późniejszych zmianach w KRS, o zmianach w USP), Sąd Najwyższy (o zmianach w KRS, późniejszych zmianach w KRS, o zmianach w USP), Naczelny Sąd Administracyjny, Rada Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Eksperci przy Fundacji im. Stefana Batorego (o zmianach w USP, o zmianach w KRS), Amnesty International, Rada Wykonawcza Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ), Zebranie Przedstawicieli Zebrań Sędziów Sadów Apelacyjnych, Zebranie Przedstawicieli Zgromadzeń Ogólnych Sędziów Okręgów, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (i opinia końcowa), Rada Adwokatur i Stowarzyszeń Prawniczych Europy (CCBE), Forum Obywatelskiego Rozwoju w swoich opiniach uznali, że wyżej przedstawione zmiany naruszają nie tylko Konstytucję RP, ale również europejskie standardy państwa prawa. Mimo to, wiceminister sprawiedliwości Łukasz Piebiak popierał proponowane rozwiązania i oświadczył na mównicy sejmowej, że ?nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych to jest wprowadzenie pewnego standardu cywilizacyjnego, standardu europejskiego?. Przed godziną 17 Sejm większością 227 głosów przyjął w trzecim czytaniu projekt zmiany ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Lista imienna posłów, którzy głosowali za przyjęciem tego projektu dostępna jest tutaj.
Po godzinie 18, większością 229 głosów przyjął w trzecim czytaniu projekt zmiany – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw. Nie są to jedyne ustawy w ciągu ostatnich dwóch latach, których zamierzeniem było ?reformowanie wymiaru sprawiedliwości?. Wspomnieć należy o wcześniejszych ustawach usprawniających Trybunał Konstytucyjny czy podporządkowujących Ministrowi Sprawiedliwości dyrektorów wszystkich sądów w Polsce. Ważne z punktu widzenia ochrony praw obywatelskich ustawy zmieniające ustrój sądów wpływają do Sejmu nie jako projekty rządowe, lecz jako projekty poselskie, by ograniczyć w ten sposób etap konsultacji społecznych. Tak samo stało się z projektem zmian w ustawie o Sądzie Najwyższy, który został złożony w Sejmie 12 lipca 2017r., tj. tego samego dnia, w którym przyjęto zmiany w KRS i USP ? druk nr 1727. Projekt ten umożliwia usunięcie wszystkich obecnych sędziów Sądu Najwyższego i przeniesienie ich w stan spoczynku. Pamiętać należy, iż Sąd Najwyższy orzeka o ważności wyborów parlamentarnych oraz prezydenckich.
Założenia tego projektu budzą oczywiste skojarzenia z rozwiązaniami węgierskimi, których opis i ocenę prawną zamieszczmu w rub ryce „Relacje z sądów”
OPINIA HFPC
Sejm przyjął 12 lipca ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa. To kolejny krok w stronę ograniczenia niezależności sądownictwa. W swojej opinii prawnej Helsińska Fundacja Praw Człowieka podkreśla, że projektowane zmiany naruszają Konstytucję, która przewiduje, że Krajowa Rada Sądownictwa stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wybór sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa przez Sejm, zwiększenie wpływu polityków na wybór sędziów, wybór sędziów przez Prezydenta ? to podstawowe zmiany przewidziane w projekcie nowelizacji ustawy o KRS opracowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
SĘDZIOWIE WYBRANI PRZEZ SEJM
Projektodawca proponuje, aby wybór 15 sędziów wchodzących w skład KRS (KRS składa się z 25 członków) powierzyć Sejmowi. W ocenie HFPC Sejm nie jest organem reprezentującym sędziów ani sądy, stąd też zaproponowana procedura nie ma możliwości ?urzeczywistnienia zasady reprezentatywności?. Z rekomendacji Rady Ministrów Rady Europy z 2010 r. wynika, że rady sądownicze powinny składać się przynajmniej w połowie z sędziów wybieranych przez innych sędziów spośród wszystkich szczebli sądów z uwzględnieniem zasady pluralizmu wewnątrz sądownictwa. ?Granice kompetencji »wyborczych« Sejmu względem Krajowej Rady Sądownictwa określa Konstytucja, która wskazuje, że Sejm wybiera do KRS czterech przedstawicieli? ? podkreśla Barbara Grabowska-Moroz, prawniczka HFPC. ?Można spodziewać się, że sędziowie wyrażający publiczną krytykę działań władzy ustawodawczej nie zostaną wybrani na członków KRS. Tym samym stopień niezależności i krytycyzmu KRS może zostać obniżony? ? dodaje Barbara Grabowska-Moroz. Projekt przewiduje również skrócenie kadencji sędziów, którzy obecnie są członkami KRS. W ocenie HFPC celem tej regulacji jest dążenie do wyciszenia krytyki działań władzy publicznej wyrażanej przez Radę, zaś wskazane uzasadnienie ? zmiana trybu wyboru członków KRS ? jest jedynie pretekstem mającym to umożliwić.
NOWY TRYB POWOŁYWANIA SĘDZIóW
Projekt zakłada również, że procedura powoływania sędziów przez Krajową Radę Sądownictwa będzie realizowana w formie dwóch zgromadzeń ? pierwszego, składającego się w większości z polityków, a drugiego ? złożonego z sędziów wybranych przez polityków. Takie rozwiązanie również narusza Konstytucję, ponieważ wykracza poza ramy działania KRS wyznaczone przez Konstytucję. ?Analogicznie, ustawodawca zwykły nie może ? bez zmiany Konstytucji ? zorganizować pracy Trybunału Konstytucyjnego w dwóch izbach, mimo iż takie rozwiązanie funkcjonuje np. w Niemczech? ? wskazuje Barbara Grabowska-Moroz. PREZYDENT ?POWOŁUJE?, NIE ?WYBIERA?
Projekt przewiduje również, że w przypadku zgłoszenia na stanowisko sędziowskie więcej niż jednego kandydata, Rada przedstawia Prezydentowi RP co najmniej dwóch kandydatów wraz z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu sędziego. Prezydent uzyska tym samym prawo do ?wyboru? sędziego, mimo iż Konstytucja mówi jedynie o prawie ?powołania? sędziego przez Prezydenta. Projekt ustawy nie przyznaje Prezydentowi żadnych narzędzi, które pozwalałyby mu na weryfikację i ocenę kandydatur przedstawianych przez Krajową Radę Sądownictwa.
KRYTYCZNE OPINIE
Projekt zmiany ustawy o KRS przedstawiony został 24 stycznia 2017 r., zaś termin na przedstawienie opinii przez zaproszone podmioty został wyznaczony na 31 stycznia 2017 r. Negatywne opinie wyraziły: Krajowa Rada Sądownictwa RPO Sąd Najwyższy Rada Wykonawcza Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ).
O co chodzi w zmianach wyjaśnia SSP IUSTITIA:
