PoPrawny Poznański serwis prawny
Powiązane artykuły
Europejski Trybunał Praw Człowieka: Naruszenie przez Polskę art. 6 EKPC w odniesieniu do przeniesienia sędziego Łukasza Bilińskiego
15 stycznia Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok, w którym stwierdził naruszenie art. 6 EKPC w odniesieniu do przeniesienia sędziego wbrew jego woli przez prezesa sądu z wydziału karnego do wydziału rodzinnego i nieletnich – informuje Helsińska Fundacja Praw Człowieka.
- Skargę w tej sprawie złożył sędzia Łukasz Biliński, który w przeszłości rozpatrywał wiele spraw wykroczeniowych dotyczących organizacji zgromadzeń publicznych, uniewinniając m.in. osoby uczestniczące w tzw. kontrmiesięcznicach smoleńskich
- Skarżący zarzuca, że doszło do naruszenia jej prawa do sądu i rzetelnego postępowania sądowego
- HFPC przedstawiła Trybunałowi w Strasburgu opinię przyjaciela sądu w tej sprawie
- Fundacja odniosła się do znaczenia ochrony sędziów przed naruszeniami ich niezawisłości przez innych sędziów, w tym prezesów sądów oraz do problemu istnienia na gruncie Konwencji prawa podmiotowego sędziów do ochrony i poszanowania ich niezawisłości
- AKTUALIZACJA 2026: 15 stycznia 2025 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok, w którym stwierdził naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka ze względu na brak kontroli decyzji o przeniesieniu sędziego wbrew jego woli przez prezesa sądu do innego wydziału przez sąd lub inny organ wykonujący funkcje sądowe
Przeniesienie sędziego do innego wydziału
Skarżący jest sędzią i od 2016 r. pracuje w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia. Początkowo orzekał w Wydziale Karnym i zajmował się wyłącznie sprawami wykroczeniowymi. W 2018 i 2019 r. skarżący rozpatrywał wiele spraw dotyczących wolności zgromadzeń, m.in. uniewinnił (lub umorzył postępowanie) osoby uczestniczące w tzw. kontrmiesięcznicach smoleńskich. Z tego powodu był krytykowany przez polityków partii rządzącej.
W marcu 2019 r. Minister Sprawiedliwości zniósł wydział karny, w którym pracował skarżący. Kilka miesięcy później wiceprezes sądu rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia zwrócił się do Kolegium Sądu Okręgowego w Warszawie o opinię na temat przeniesienia skarżącego do wydziału rodzinnego i nieletnich w związku z likwidacją wydziału karnego. Skarżący nie wyrażał zgody na przeniesienie. Kolegium odroczyło wydanie opinii, uzasadniając to koniecznością oczekiwania na rozstrzygnięcie TSUE w sprawie niezależności neo-KRS. Pomimo braku opinii, prezes sądu rejonowego poinformował skarżącego o przeniesieniu go do wydziału rodzinnego i nieletnich. Skarżący odwołał się do Krajowej Rady Sądownictwa. Odwołanie to zostało jednak oddalone. Uchwała KRS w tej sprawie nie zawierała żadnego uzasadnienia. Dzień później Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie poinformowała skarżącego, że uchyliła decyzję o przeniesieniu skarżącego do wydziału rodzinnego i nieletnich z powodu wydania jej bez wymaganej opinii Kolegium Sądu Okręgowego. Prezes sądu rejonowego odwołał się do prezes sądu apelacyjnego, ale ta uznała, że nie ma podstaw do uchylenia decyzji prezesa sądu okręgowego. Pomimo takiego rozstrzygnięcia, skarżący został faktycznie przeniesiony do wydziału rodzinnego i nieletnich.
Przeniesiony sędzia złożył skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zarzucając polskim władzom naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC. Komunikując sprawę, ETPC zadał stronom pytania dotyczące m.in. niezależności KRS oraz możliwości wywiedzenia z art. 6 ust. 1 EKPC prawa podmiotowego sędziów do ochrony i poszanowania ich niezależności.
Opinia HFPC
W swojej opinii przyjaciela sądu HFPC odniosła się w pierwszej kolejności do kwestii istnienia na gruncie Konwencji prawa podmiotowego sędziów do ochrony i poszanowania ich niezależności. W tym zakresie Fundacja zauważyła, że polski Trybunał Konstytucyjny od dawna prezentuje stanowisko, że konstytucyjne przepisy dotyczące niezawisłości sędziowskiej mają charakter ustrojowy i nie stanowią źródła praw podmiotowych sędziów. Na gruncie prawa międzynarodowego istnienie prawa podmiotowego sędziów do nieusuwalności uznał natomiast w swoim orzecznictwie Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka. Podobnej interpretacji nie przyjął do tej pory ETPC, który rozpatruje zwykle sprawy dotyczące niezawisłości sędziowskiej przez pryzmat prawa stron postępowania do niezależnego sądu (art. 6 EKPC) lub praw sędziów do ochrony prywatności czy wolności słowa. Prawnicy HFPC zauważyli jednak, że w literaturze zagranicznej można znaleźć propozycje wywiedzenia z art. 6 EKPC prawa podmiotowego sędziów do ochrony i poszanowania ich niezawisłości. W ocenie prawników Fundacji uznanie istnienia takiego prawa byłoby korzystne z punktu widzenia prawa do sądu oraz efektywności krajowego systemu ochrony praw człowieka, gdyż umożliwiłoby wzmocnienie ochrony niezależności sądownictwa. Nie każde zagrożenia dla niezawisłości sędziowskiej indywidualnych sędziów mogą być łatwo zakwalifikowane jako naruszenie prawa do sądu stron postępowań sądowych lub naruszenie prawa do prywatności czy wolności słowa sędziego.
W drugiej części opinii Fundacja podkreśliła znaczenie ochrony niezawisłości sędziów przed zagrożeniami wynikającymi z działań innych sędziów, w tym zwłaszcza prezesów sądów. Zarówno w świetle orzecznictwa polskiego Trybunału Konstytucyjnego, jak i standardów międzynarodowych, w tym orzecznictwa ETPC, niezawisłość sędziów wymaga ich ochrony nie tylko przed zagrożeniami „zewnętrznymi”, np. ze strony organów władzy wykonawczej, ale i „wewnętrznymi”, a więc podejmowanymi przez innych sędziów. Zdaniem HFPC, w przypadku Polski znaczenie ochrony sędziów przed zagrożeniami „wewnętrznymi” ma tym większe znaczenie, że w ostatnich latach wdrożono reformy, które zmieniły zasady powoływania i odwoływania prezesów sądów, przyznając Ministrowi Sprawiedliwości daleko idące kompetencje w tym obszarze.
Wyrok ETPC
15 stycznia 2025 r. ETPC wydał w tej sprawie wyrok. W wyroku stwierdzono naruszenie art. 6 EKPC w zakresie prawa skarżącego do kontroli sądowej decyzji prezesa sądu o przeniesieniu do innego wydziału.
W uzasadnieniu wskazano, że art. 6 EKPC powinien mieć zastosowanie do możliwie wszystkich spraw dotyczących kariery sędziowskiej, ze względu na istotną rolę sądownictwa w demokratycznym państwie prawa i potrzebę ochrony niezawisłości sędziowskiej. W ocenie Trybunału ten sam poziom ochrony procesowej jest wymagany w odniesieniu do przymusowego przeniesienia między różnymi sądami, jak i do przeniesienia między wydziałami sądów, które zajmują się innymi kategoriami spraw. Trybunał stwierdził, że istnieje prawo do ochrony przed tego rodzaju przymusowym przeniesieniem, jeżeli ma ono charakter arbitralny. W konsekwencji więc spór odnoszący się do przeniesienia do innego wydziału sądu wchodził w zakres zastosowania art. 6 EKPC.
W dalszej części stwierdzono, że prawo krajowe wprawdzie przewidywało ścieżkę odwoławczą w zakresie przeniesienia do innego wydziału do Krajowej Rady Sądownictwa (art. 22a § 5 p.u.s.p.), jednakże odwołanie do sądu skarżącemu nie przysługiwało (art. 22a § 6 p.u.s.p.). ETPC sprawdził zatem, czy Krajowa Rada Sądownictwa może być uznana za „sąd” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. W ocenie ETPC sposób funkcjonowania neo-KRS po 2018 r. wskazuje, że nie jest organem niezawisłym. Ponadto procedura postępowania przed KRS (brak możliwości wysłuchania, brak uzasadnienia decyzji) nie miała charakteru zbliżonego do sądowego. Skoro decyzja KRS nie mogła być poddana kontroli sądowej, skarżący nie miał dostępu do sądu. Z tego powodu ETPC stwierdził naruszenie art. 6 EKPC.
Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w przyszły czwartek 15 stycznia rozpozna skargę sędziego Łukasza Bilińskiego, który został przeniesiony z wydziału karnego do wydziału rodzinnego wbrew swojej woli. A co więcej – jego skargę na tę decyzję nie rozpoznał niezależny i niezawisły sąd. Narusza to – jego zdaniem prawo do sprawiedliwego procesu.
Skarżący Łukasz Biliński jest sędzią Sądu Rejonowego Warszawa- Śródmieście urodzonym w1977, zamieszkały w Warszawie. Sprawa wniesiona do Trybunału Praw Człowieka dotyczy przeniesienia pana Bilińskiego między dwoma wydziałami tego samego sądu wbrew jego woli, postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa oraz braku kontroli sądowej decyzji Rady.
W tej sprawie sędzia powołał się na art. 6 ustęp 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (prawo do uczciwego rozpatrzenia sprawy).
Sędzia Biliński skarży się w szczególności na swoje prawo do nierozpoznania jego przeniesienia przez niezależny i bezstronny organ, nie została uszanowana. Biliński zarzuca państwu polskiemu, że działania wobec niego mają wywołać efekt mrożący na sędziów w Polsce.
Decyzję w sprawie przeniesienia podejmowała prezes Sądu Okręgowego w Warszawie . A wcześniej – podjął ją prezes Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia Maciej Mitera.
Sędzia Łukasz Biliński orzekał m.in. w procesach obywateli za protesty pod Sejmem, sprzeciw wobec marszów narodowców czy kontrmanifestacje wobec oficjalnych uroczystości ws. katastrofy smoleńskiej. Wydawał liczne wyroki uniewinniające, z powołaniem się na Konstytucję.
Interwencja rzecznika praw obywatelskich
W jego sprawie z własnej inicjatywy interweniował Rzecznik Praw Obywatelskich – Adam Bodnar. W piśmie do prezesa Mitery z 18 lipca 2019 r. przypominał, że zgodnie z Prawem o ustroju sądów powszechnych przy przeniesieniu sędziego do innego wydziału bez jego zgody, bierze się pod uwagę w szczególności staż pracy sędziów w wydziale, z którego następuje przeniesienie. Sędzia Łukasz Biliński podkreślał, że inni sędziowie z likwidowanego wydziału mają krótszy staż pracy niż on, jednak nie zostali oddelegowani do wydziału rodzinnego.
RPO zwracał też uwagę, że według obecnych przepisów u.s.p odwołanie sędziego, którego przeniesiono do innego wydziału, rozpatruje Krajowa Rada Sądownictwa. Przed zmianą ustawy o KRS w 2017 r. było to kompetencją kolegium sądu apelacyjnego, którego rolą jest m.in. wyrażanie opinii w sprawach osobowych sędziów.
Ograniczenie uprawnień
W piśmie z 26 lipca 2018 r. do Prezydenta RP Rzecznik wskazywał na zagrożenia związane z przekazaniem kompetencji kolegium sądu apelacyjnego na rzecz KRS. Podkreślał, że podporządkowanie nowej Krajowej Rady Sądownictwa czynnikom politycznym umożliwia przedstawicielom władzy ustawodawczej i wykonawczej pośredni wpływ na decyzje odnoszące się do spraw związanych z wewnętrznym funkcjonowaniem sądownictwa. Prowadzi to do ograniczenia uprawnień przedstawicieli kolegium wybranych przez samorząd sędziowski na rzecz organu wybranego przez polityków, jakim jest obecna KRS (jej rzecznikiem prasowym jest sędzia Mitera).
W grudniu 2017 r. uchwalono nowelizację ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Nowe przepisy – przygotowane przez prezydenta Andrzeja Dudę – niezgodnie z Konstytucją przerwały kadencje dotychczasowych 15 członków Rady będących sędziami.
Czytaj więcej na Prawo.pl:
https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/sedzia-bilinski-przeciwko-polsce-juz-15-stycznia,536677.html
