PoPrawny Poznański serwis prawny
Powiązane artykuły
Komisja Wenecka: Opinia o projekcie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
Nowelizacja ustawy o prokuraturze oraz zmiany w statusie sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) po 2018 roku, to kluczowe tematy omawiane podczas sesji plenarnej Komisji Weneckiej 12.10.2024 roku. Podczas sesji wydano dwie opinie z uwagami i sugestiami w sprawie projektu ustawy rozdzielającej funkcję ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego oraz w kwestii możliwych sposobów uregulowania statusu tzw. neosędziów.
– Co do zasady Komisja Wenecka popiera kierunek zmian i główne rozwiązania ustrojowe, które zostały zaproponowane. Komisja zgłosiła trochę uwag dotyczących statusu Krajowej Rady Prokuratorów, tego, kto mógłby zgłosić kandydatów, a także dotyczących braku możliwości odwołania nowego prokuratora generalnego – podkreślił Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar. – Ta opinia jest pozytywna z pewnymi wątpliwościami i sugestiami modyfikacji, które oczywiście w toku procesu legislacyjnego weźmiemy pod uwagę i na tyle, na ile będzie to możliwe, poprawimy ustawę – zaznaczył minister Bodnar.
Podpis pod foto: minister Sprawiedliwości Adam Bodnar oraz ciceminister Dariusz Mazur na sesji plenarnej Komisji Weneckiej
Projekt nowelizacji ustawy Prawo o prokuraturze, przedstawiony przez Ministra Sprawiedliwości Adama Bodnara, ma na celu przywrócenie niezależności prokuratury od władzy wykonawczej poprzez wprowadzenie rozdziału funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego oraz ustanowienie Prokuratora Generalnego jako odrębnego organu, wybieranego przez Sejm za zgodą Senatu. Aby zrealizować tę zasadę, nowelizacja przewiduje wprowadzenie trzech podstawowych rozwiązań ustrojowych.
Rozdzielenie funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego:
- Obecnie te funkcje są połączone, co stwarza zagrożenie dla niezależności prokuratury.
- Po wprowadzeniu nowelizacji Prokurator Generalny będzie niezależnym organem, powoływanym przez Sejm na 6-letnią kadencję, bez możliwości ponownego wyboru.
Likwidacja Prokuratora Krajowego i Prokuratury Krajowej:
- W miejsce tych struktur powstanie Prokuratura Generalna jako jednostka organizacyjna Prokuratora Generalnego, co zapewni większą niezależność od administracji rządowej.
Zasady wyboru Prokuratora Generalnego:
- Kandydata będą mogły zgłaszać różne organizacje i grupy posłów, a ostateczna decyzja będzie należeć do Sejmu i Senatu.
Obecny projekt ma na celu odbudowanie niezależności prokuratury oraz wzmocnienie praworządności. Zmiany te są odpowiedzią na wcześniejsze zastrzeżenia Komisji Weneckiej z grudnia 2017 roku, która wskazywała na zagrożenia dla bezstronności prokuratury wynikające z połączenia funkcji Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości.
– Druga opinia dotyczyła statusu sędziów, a w gruncie rzeczy była to odpowiedź na cztery abstrakcyjne pytania, dotyczące tego, w jaki sposób podejść do sędziów, którzy zostali powołani w wyniku wadliwej nominacji po 2018 roku, czyli tzw. neosędziów. Komisja Wenecka skupiła się na wskazaniu różnych standardów międzynarodowych i w pewnym sensie w swojej opinii szukała środka między tym, jak należy to zrobić w sposób kompleksowy, pełny w odniesieniu do tej całej grupy prawie trzech tysięcy sędziów, a z drugiej strony, jak uwzględnić element indywidualnej oceny – mówił Minister Sprawiedliwości.
Zgodnie ze wstępnym projektem regulacji, nad którym prace trwają, sędziowie powołani przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa nieprawidłowo ukształtowanej ustawą z 8.12.2017 r., dzielą się na trzy grupy.
Pierwsza grupa – sędziowie, którzy ukończyli Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury:
- Około 1600 osób. Uznani za powołanych zgodnie z Konstytucją, ich status nie będzie kwestionowany.
Druga grupa – osoby, które brały udział w budowie niedemokratycznego porządku prawnego (tzw. common design).
- Około 500 osób. Mają odpowiadać przed nowym organem dyscyplinarnym – Konsylium Dyscyplinarnym.
Trzecia grupa – sędziowie, którzy awansowali w strukturze sądownictwa, nie uczestnicząc aktywnie w działaniach common design.
- Około 900 osób. Przyjęli oni awanse, ale nie angażowali się bezpośrednio w działania polityczne. Będą mogli uniknąć odpowiedzialności dyscyplinarnej, jeżeli dobrowolnie wrócą na wcześniejsze stanowiska.
Minister Adam Bodnar poinformował, że dialog z Komisją Wenecką będzie toczył się dalej, a wydane przez Komisję opinie będą pomocne podczas dalszej debaty i przygotowywaniu odpowiednich ustaw.
Źródło Ministerstwo Sprawiedliwości
Minister sprawiedliwości Adam Bodnar poinformował, że Komisja Wenecka przyjęła opinie dotyczącą sędziów powołanych po 2018 r. Choć nie ujawnił szczegółów zapewnił, że jest przychylna i odnosi się m.in. do elementu indywidualnej oceny. Z informacji Prawo.pl wynika, że Komisja miała wątpliwości m.in. w zakresie unieważniania powołań sędziów ustawą, podkreśliła też, że kwestia statusu „nowych” ma być rozwiązana zgodnie z zasadą proporcjonalności.
Prof. Bodnar poinformował, że Komisja Wenecka przyjęła dwie opinie na temat polskiego wymiaru sprawiedliwości oraz, że popiera kierunek zmian i ocenia je przychylnie, natomiast zgłosiła swoje uwagi i sugestie. – Komisja Wenecka obradowała na temat dwóch opinii prawnych, które dotyczą sytuacji w sądownictwie oraz prokuraturze. Pierwsza opinia dotyczy projektu ustawy o rozdzieleniu urzędu ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego. Co do zasady Komisja Wenecka popiera ten kierunek zmian i główne rozwiązania ustrojowe, które zostały zaproponowane. Komisja zgłosiła trochę uwag dotyczących statusu Krajowej Rady Prokuratorów, tego, kto mógłby zgłosić kandydatów, a także dotyczących braku możliwości odwołania nowego prokuratora generalnego – powiedział PAP.
Dodał, że druga dotyczy statusu sędziów. – A w gruncie rzeczy była to odpowiedź na cztery abstrakcyjne pytania , dotyczące tego, w jaki sposób podejść do sędziów, którzy zostali powołani w wyniku wadliwej nominacji po 2018 roku, czyli tzw. neo-sędziów – wyjaśnił
Opinia pomocna, będzie dalsza debata
Wyjaśnił, że Komisja Wenecka skupiła się na wskazaniu różnych standardów międzynarodowych i – jak dodał – „w pewnym sensie w swojej opinii szukała środka między tym, jak należy to zrobić w sposób kompleksowy, pełny w odniesieniu do tej całej grupy prawie trzech tysięcy sędziów, a z drugiej strony, jak uwzględnić element indywidualnej oceny”.
Dodał, że jej ocena „będzie pomocna, jeśli chodzi o prowadzenie dalszej debaty i przygotowanie odpowiednich ustaw”. – Na pewno już w przyszłym tygodniu razem z Komisją Kodyfikacyjną Ustroju Sądownictwa i Prokuratury usiądziemy do tej opinii i w ramach prac ministerstwa zaczniemy się zastanawiać, jak opinię tę można przełożyć na założenia do projektu ustawy – dodał.
– Mamy jeszcze trochę czasu, natomiast dialog z Komisją Wenecką będzie dalej się toczył – zapewnił.\
Zastrzeżenia do unieważnienia ustawą powołań
Z przecieków, które potwierdza kilku rozmówców Prawo.pl, wynika, że Komisja Wenecka ma zastrzeżenia m.in. do pomysłu by ustawą unieważnić powołania „nowych” sędziów. Przypomnijmy, ustawa naprawcza, którą przygotowuje Komisja Kodyfikacyjna, miała zakładać, że uchwały przyjęta przez tzw. neo-KRS, czyli radę ukształtowaną na podstawie ustawy z grudnia 2017 r. i w ten sposób, że wchodzi w jej skład 15 sędziów/członków wybranych przez Sejm nie przez sędziów, nie mają mocy prawnej. To z kolei miało przełożyć się na powołania przy jej udziale sędziów – nie ma uchwał więc i nie ma powołania. „Nowi” (powołani po 2018 r. ) mieli więc wrócić na poprzednie stanowiska – np. do sądów niższej instancji.
Z opinii wynika też, że Polska ma przygotować takie rozwiązania, które będą mieć jasne kryteria, opierać się na zasadzie proporcjonalności, zapewniać indywidualną ocenę i dotyczyć wszystkich sędziów.
Z kolei jeśli chodzi o wyroki, to możliwość ich wzruszania musi być – według Komisji – ograniczona w czasie i może to nastąpić tylko wtedy kiedy powołanie sędziego przełożyło się na wynik sprawy. Wskazuje też na granicę – od czasu wyroku w sprawia Joanny Reczkowicz. W lipcu 2021 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka, stwierdził „poważne nieprawidłowości w powoływaniu sędziów do nowo utworzonej Izby Dyscyplinarnej SN po reformie legislacyjnej”. Według ETPC naruszono procedurę powoływania sędziów do SN, ponieważ zostało to powierzone KRS, „organowi, który nie miał wystarczających gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej”.
Czytaj więcej na Prawo.pl:
https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/opinia-komisji-weneckiej-w-sprawie-tzw-neo-sedziow,529472.html
W trakcie najbliższego posiedzenia plenarnego Komisji Weneckiej 11 i 12 października zostanie przedstawiona „Pilna wspólna opinia Komisji Weneckiej i Dyrekcji Generalnej ds. Praw Człowieka i Praworządności Rady Europy w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (CDL-AD(2024)018)”. Opinia została sporządzona przez grupę roboczą KW, która odwiedziła Polskę w maju 2024 r.
Komisja Wenecka wyda w sobotę opinie dotyczące polskiego wymiaru sprawiedliwości: w sprawie projektu ustawy rozdzielającej funkcję ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego oraz w kwestii możliwych sposobów uregulowania statusu tzw. neosędziów.
Komisja Wenecka jest organem doradczym Rady Europy do spraw prawa konstytucyjnego. Na jej sesji plenarnej w Scuola Grande San Giovanni Evangelista oczekiwany jest minister sprawiedliwości Adam Bodnar i wiceminister Dariusz Mazur.
Komisja oceni, czy projekt ustawy rozdzielającej funkcję ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego jest zgodny ze standardami europejskiego prawa, wyda też opinię w sprawie uregulowania statusu neosędziów.
Po raz kolejny w ostatnich ośmiu latach Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo, bo tak brzmi pełna nazwa Komisji Weneckiej (KW) zajmie się polskimi ustawami. Wcześniej kilkakrotnie negatywnie oceniała ustawy dotyczące sądownictwa, w tym Trybunału Konstytucyjnego, przyjmowane za czasów rządów PiS. Na tym tle dochodziło do napięć między komisją ekspertów w dziedzinie prawa konstytucyjnego i międzynarodowego a rządem w Warszawie, który nie uwzględniał jej opinii.
W marcu tego roku na obrady do Wenecji przybył minister Bodnar, który zadeklarował gotowość współpracy z komisją.
Przed oczekiwaną teraz publikacją opinii delegacja Komisji Weneckiej była we wrześniu w Polsce i przeprowadziła serię rozmów.
Na czele delegacji stała wiceprzewodnicząca Komisji Marta Cartabia, była włoska minister sprawiedliwości i była prezes Sądu Konstytucyjnego.
Podczas spotkania z ekspertami KW minister Bodnar mówił odnosząc się do ustawy dotyczącej prokuratury, że jednym z jego celów jest rozdzielenie urzędu ministra i prokuratora generalnego oraz zapewnienie pełnej niezależności, bezstronności i apolityczności prokuratury.
Połączenie obu tych funkcji wprowadził rząd prawicy w 2016 roku, kiedy weszło w życie nowe prawo o prokuraturze. Rok później Komisja Wenecka wskazała na zagrożenia dla bezstronności i niezależności prokuratury w rezultacie wprowadzenia nowych przepisów.
Jedną z pierwszych decyzji obecnego szefa resortu sprawiedliwości był projekt rozdzielenia tych funkcji i to on zwrócił się do Komisji Weneckiej o wydanie opinii na jego temat.
Resort sprawiedliwości, który przygotował projekt nowelizacji ustawy Prawo o prokuraturze, zapewnił, że zawarto w nich „szereg mechanizmów chroniących prokuraturę od ingerencji ze strony władzy wykonawczej i wspierających zapewnienie jej podmiotowości, apolityczności i autonomii”.
Projekt zakłada, że prokurator generalny będzie powoływany bezwzględną większością głosów przez Sejm za zgodą Senatu, a kadencja będzie trwała sześć lat, bez możliwości ponownego wyboru. Kandydata na to stanowisko będą mogli zgłosić Rada Prokuratury, Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego, niektóre organizacje pozarządowe oraz grupy: 35 posłów i 15 senatorów. Funkcje tą będzie mógł objąć prokurator w stanie czynnym z 20-letnim łącznym stażem prokuratorskim lub sędziowskim i 10-letnim okresem pracy prokuratorskiej bezpośrednio przed powołaniem.
Podczas sobotniego posiedzenia wydana zostanie też wspólna opinia Komisji Weneckiej i Dyrekcji Generalnej ds. Praw Człowieka i Praworządności Rady Europy na temat europejskich standardów regulujących status sędziów. O taką opinię również wnioskował minister Adam Bodnar.
Premier Donald Tusk i minister sprawiedliwości przedstawili na początku września założenia projektu dotyczącego statusu sędziów powołanych po 2017 roku. Zgodnie z nim część awansów tzw. neosędziów ma być cofnięta.
Potrzebne są procedury wznowienia postępowań, w których udział neosędziów mógł wpłynąć na orzeczenia, ale system musi być stabilny – podkreślił szef resortu sprawiedliwości.
Premier oświadczył, że rozwiązania zawarte w przygotowywanym projekcie są bardzo ważnym krokiem w przywracaniu praworządności. Zapewniał, że udało się znaleźć „wspólny język ze wszystkimi reprezentantami środowisk prawniczych”. Tusk zapowiedział też, że rząd będzie „usprawniał cały system”.
„W czasie spotkania zobowiązaliśmy się, że będziemy dalej razem pracowali nad przygotowaniem takiego pełnego projektu, który godzi różne spojrzenia i perspektywy, ale w szczególności rozwiązania dotyczące tego, w jaki sposób uregulować status sędziów, którzy zostali powołani po 2018 roku, czyli tzw. neosędziów” – mówił Adam Bodnar.
W programie piątkowych obrad Komisji jest też inny punkt dotyczący Polski; to omówienie rozwoju sytuacji po wydaniu w trybie pilnym w maju tego roku wspólnej opinii Komisji Weneckiej i Dyrekcji Generalnej ds. Praw Człowieka i Praworządności Rady Europy w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. W opinii znalazła się ocena, że reforma będzie chronić niezależność sądownictwa i jest zgodna ze standardami europejskimi.
