Finansowanie pomostowe
Strona główna / Aktualności / ONZ o kryzysie praworządności w RP

ONZ o kryzysie praworządności w RP

“Niezależność systemu sądownictwa oraz innych kluczowych standardów demokracji, takich jak trójpodział władzy, są obecnie zagrożone?, powiedział Specjalny Sprawozdawca ONZ, pan Diego García-Sayán na zakończenie swojej oficjalnej wizyty w Polsce, która trwała od 23 do 27 października 2017 r. “Reforma i modernizacja instytucjiwymiaru sprawiedliwości to zasadny cel każdego rządu w każdym państwie. Wszelkie reformy winny jednak prowadzić do wzmocnienia, a nie osłabienia niezależności systemu sądownictwa i jego?, dodał Diego García-Sayán, który w ramach swojego mandatu monitoruje niezależność sędziów oraz przedstawicieli innych zawodów prawniczych. “Trybunał Konstytucyjny to pierwsza ofiara reformy. Trybunał nadal istnieje, ale jego niezależność oraz legitymizacja zostały w sposób istotny osłabione?. “Apeluję do wszystkich sił politycznych, by w dobrej wierze przystąpiły do konstruktywnego dialogu celem przywrócenia autorytetu Trybunału Konstytucyjnego oraz jego roli jako gwaranta nadrzędności Konstytucji?. Zagrożone jest również funkcjonowanie Sądu Najwyższego – powiedział Specjalny Sprawozdawca. Podejmowane obecnie reformy mogą potencjalnie osłabić niezależność Sądu Najwyższego, jego zdolności do przestrzegania zasad trójpodziału władzy oraz obrony i promowania praw człowieka ? stwierdził w swoim oświadczeniu wydanym na zakończenie misji. “Poważne obawy wzbudzają same rozmowy o tak istotnym akcie prawnym prowadzone za zamkniętymi drzwiami. Wszelkie działania ustawodawcze dotyczące nadrzędnego organu wymiaru sprawiedliwości powinny być przedmiotem otwartej i transparentnej debaty?. P. García-Sayán wyraził szczególne zaniepokojenie proponowanym obniżeniem obowiązkowego wieku emerytalnego sędziów Sądu Najwyższego. ?Jeśli przepis ten wejdzie w życie, dojdzie do jawnego złamania zasady nieusuwalności sędziów. Około 40% sędziów zostanie zmuszonych do przejścia w stan spoczynku, wraz z Pierwszą Prezes Sądu Najwyższego?- dodał. Podczas wizyty w dniach 23-27 października 2017r. w Polsce na zaproszenie polskiego rządu pan Diego García-Sayán odbył spotkania z przedstawicielami władzy wykonawczej i ustawodawczej, a także sędziami, prokuratorami oraz przedstawicielami innych zawodów prawniczych. Rozmawiał także z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, świata nauki, Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, oddziałów ONZ, organizacji regionalnych. Specjalny Sprawozdawca przedstawi całościowy raport zawierający ostateczne ustalenia i rekomendacje Radzie Praw Człowieka ONZ w Genewie w czerwcu 2018 r.

Diego García-Sayán ( na fotografii z lewej, w towarzystwie dr. Adama Bodnara) objął funkcję Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. Niezależności Sędziów oraz Przedstawicieli Innych Zawodów Prawniczych w grudniu 2016 r. Uprzednio, przez dwie kolejne kadencje pracował jako sędzia Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka. W trakcie swojej kadencji został wybrany na stanowisko wiceprezesa (2008-2009), a następnie na dwie kolejne kadencje prezesa Trybunału (2009-2013). Dzięki wieloletniej pracy w różnych organizacjach, między innymi w ONZ oraz Organizacji Państw Amerykańskich zgromadził bogate doświadczenie w dziedzinie praw człowieka. Pracował między innymi jako Przedstawiciel Sekretarza Generalnego ONZ ds. Porozumień Pokojowych w Salwadorze oraz zajmował się ich późniejszą weryfikacją raportując bezpośrednio do Rady Bezpieczeństwa. Przez kilka lat był również członkiem i przewodniczącym Grupy Roboczej ONZ ds. Przymusowych lub Niedobrowolnych Zaginięć. W 2006 r. został wybrany przez Sekretarza Generalnego ONZ na członka panelu Redesign Panel on the United Nations System of Administration of Justice (panel niezależnych ekspertów przygotowujących propozycje zmian w zakresie funkcjonowania wewnętrznego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości ONZ). Szef Misji Wyborczej Organizacji Państw Amerykańskich (OPA) w Gwatemali podczas wyborów powszechnych w 2007 r. Specjalni Sprawozdawcy działają na podstawie tzw. specjalnych procedur Rady Praw Człowieka (http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/SP/Pages/Welcomepage.aspx). W systemie ochrony praw człowieka ONZ stanowią oni najbardziej liczną grupę niezależnych ekspertów. Specjalne procedury to ogólna nazwa niezależnych mechanizmów stosowanych przez Radę pozwalających na ustalanie i monitorowanie faktów i zjawisk dotyczących poszczególnych krajów lub występujących w skali globalnej. Eksperci pracują na zasadzie dobrowolności, nie są pracownikami ONZ, a za swoją pracę nie pobierają wynagrodzenia. Działają we własnym imieniu, niezależnie od jakichkolwiek rządów i organizacji.
***
Przedstawiciele HFPC spotkali się ze Specjalnym Sprawozdawcą ONZ ds. niezależności sędziów, prawników i adwokatów Diego Garcia-Sayanem. Rozmowa dotyczyła m.in. trwającego kryzysu konstytucyjnego, niezależności wymiaru sprawiedliwości i niezawisłości sędziów w świetle zapowiadanych reform wymiaru sprawiedliwości.
Kryzys konstytucyjny
HFPC monitoruje kryzys konstytucyjny od jego początków w 2015 r. HFPC wielokrotnie podkreślała, że przydzielenie spraw trójce osób wybranych na stanowisko sędziego bez ważnej podstawy prawnej osłabia pozycję TK i tworzy poważne wątpliwości co do legalności jego decyzji. HFPC zwraca również uwagę na spadek tempa pracy Trybunału.
Po zmianach w kierownictwie TK wprowadzonych na przełomie 2016 i 2017 r. wyraźny jest spadek spraw wpływających do TK (do 30.06 2017 wniesiono 47 spraw, podczas gdy w podobnym okresie w 2016 r. było ich 60, w 2015 r. 153 i 66 w 2014 r.). ?Po przyjęciu w ciągu roku sześciu różnych ustaw regulujących pracę TK, jego pozycja została znacznie osłabiona. Trybunał przestał być niezależną instytucją, kluczową w całym systemie ochrony praw człowieka? ? mówi Maciej Nowicki, wiceprezes zarządu HFPC.
Reforma wymiaru sprawiedliwości
HFPC zwraca również uwagę na niezakończone prace nad reformą wymiaru sprawiedliwości. W sierpniu tego roku HFPC przedstawiła Prezydentowi RP raport ?Jakiej reformy wymiaru sprawiedliwości potrzebujemy??. W tym dokumencie zebrano najważniejsze problemy związane z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości m.in. dostęp do obrońcy, przewlekłość postępowania, brak regulacji w zakresie biegłych sądowych, problemy z dostępem do wymiaru sprawiedliwości dla osób z niepełnosprawnościami. Jednak żadne z zaproponowanych w ostatnim czasie projektów ustaw, dotyczących KRS czy Sądu Najwyższego, nie odpowiadają na żadne z tych problemów.
?To, co rządząca większość stara się przedstawić jako reformę wymiaru sprawiedliwości, jest tak naprawdę walką o rozszerzenie politycznej kontroli nad niezależnym wymiarem sprawiedliwości
? ? mówi dr Barbara Grabowska-Moroz, prawniczka HFPC.
Ograniczanie niezależności wymiaru sprawiedliwości
HFPC zwraca również uwagę na inne przypadki i działania ograniczające niezależność wymiaru sprawiedliwości w tym np. ułaskawienie przez Prezydenta osoby przed jej prawomocnym skazaniem, niepowołanie na stanowisko sędziów osób wskazanych przez KRS oraz zaostrzającą się debatę publiczną na temat funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. ?Trwający od 2015 r. kryzys konstytucyjny wzmógł debatę publiczną na temat konieczności reformy wymiaru sprawiedliwości. Jednak dyskusja, zamiast koncentrować się na kluczowych aspektach tego zagadnienia, co raz częściej przybiera formę ataków rządzącej większości na sędziów i same sądy? ? mówi Małgorzata Szuleka, prawniczka HFPC.
Raport HFPC na temat kryzysu konstytucyjnego i niezależności wymiaru sprawiedliwości dostępny jest na stronie HFPC.

Sprawdź także

500.000 euro kary dziennie

Pół miliona euro dziennie za każdy dzień zwłoki w zastosowaniu się do decyzji Trybunału – …