PoPrawny Poznański serwis prawny
Powiązane artykuły
Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy, opublikowała w piątek pilną opinię na temat projektu polskiej ustawy w sprawie statusu neosędziów. Przedstawiła liczne rekomendacje, dotyczące podejścia do poszczególnych grup sędziów.
Według Komisji niektóre rozwiązania i mechanizmy przewidziane w projekcie ustawy wymagają dostosowania w świetle zasad nieusuwalności sędziów, pewności prawa i proporcjonalności.
Opinię Komisja Wenecka przygotowała na wniosek Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Komisja, wspólnie z Dyrekcją Generalną ds. Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy, dokonała oceny projektu ustawy o „Przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą poprzez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018–2025”.
Opinia zostanie przyjęta na posiedzeniu Komisji Weneckiej 6 marca. (PAP)
Stanisław Zabłocki: Komisja Wenecka opublikowała pilną wspólną opinię w sprawie projektu ustawy dotyczącej statusu [neo]sędziów (Opinia – ang.)
W dniu dzisiejszym [27 lutego – przyp. MK] Komisja Wenecka opublikowała pilną wspólną opinię w sprawie projektu ustawy dotyczącej statusu sędziów mianowanych lub awansowanych w latach 2018–2025 oraz w innych kwestiach powiązanych z materią tej ustawy. Myślę, że Czytelnicy mej ścianki mogą być zainteresowani tą opinią, zatem zamieszczam poniżej treść jej wniosków końcowych (pkt 75-80), w moim nieudolnym, wolnym tłumaczeniu i po nadaniu wnioskom końcowym czytelnej enumeracji. [Redakcja uzupełnia komentarz Sędziego Stanisława Zabłockiego pełnym tekstem Pilnej Wspólnej Opinii – przyp. MK].
Wymowa opinii jest korzystna dla przedstawionego przez polskie władze projektu, zarówno w zakresie niejednolitego potraktowania wszystkich wypadków uczestnictwa w wadliwym procesie nominacyjnym (podziały na grupy umownie oznaczone kolorami), w tym co do szczególnego potraktowania osób zasiadających w Izbach Sądu Najwyższego, uznanych wcześniej przez trybunały międzynarodowe za nieodpowiadające europejskim standardom praworządności, jak i w zakresie ewentualnego wznawiania spraw zakończonych orzeczeniami wydanymi z udziałem nieprawidłowo nominowanych lub awansowanych sędziów. Istotną różnicę można dostrzec jedynie w odniesieniu do potraktowania na etapie początkowym osób (ale też nie wszystkich – zob. wyzej uwagę co do osób z Izb SN) zaliczonych do grupy oznaczonej kolorem czerwonym.
Na końcu tego wpisu znajduje się link, pod którym można zapoznać się z całością sygnalizowanej opinii, aby wyrobić sobie własne zdanie co do zgodności proponowanych rozwiązań ze standardami europejskimi.
(…) 75. Na wniosek Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, Komisja Wenecka, wspólnie z Dyrekcją Generalną ds. Praw Człowieka i Praworządności Rady Europy (DGI), dokonała oceny projektu ustawy o „Przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą poprzez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018–2025”.
76. Projekt ustawy realizuje dwa ściśle ze sobą powiązane cele. Po pierwsze, dąży do przywrócenia praworządności poprzez rozwiązanie problemu statusu sędziów nieprawidłowo powołanych przez Krajową Radę Sądownictwa (KRS) w ramach reform z 2017 r. Po drugie, projekt ustawy ma na celu wdrożenie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które podkreślają potrzebę szybkiego rozwiązania problemu zarówno statusu tych sędziów, jak i decyzji przez nich podjętych. W tym złożonym kontekście władze przedstawiły opiniowany tu projekt ustawy, projektując w niej ramy, w których dokonano klasyfikacji sędziów, których dotyczą naruszenia procesu nominacyjnego i przewidziano określone kategorie, a zaliczenie do każdej z nich podlega zróżnicowanym konsekwencjom prawnym. Władze wprowadziły również w projekcie ustawy procedurę wznawiania spraw, w których orzekali sędziowie, których dotyczą naruszenia.
77. Zamiar szybkiego rozwiązania sprawy w drodze procedury legislacyjnej jest zrozumiały i poparty przekonującymi względami, w tym strukturalnym charakterem nieprawidłowości oraz koniecznością niezwłocznego przywrócenia autorytetu sądownictwa i stanu praworządności. Biorąc pod uwagę bezprecedensowy charakter sytuacji i skalę wad, które polskie władze muszą usunąć w celu przywrócenia stanu praworządności, Komisja Wenecka i DGI uważają proponowane pogrupowania i ogólny projekt ustawy za odpowiednie.
78. Z zadowoleniem należy przyjąć fakt, że opracowując niniejszy projekt ustawy, władze uwzględniły szereg wcześniejszych zaleceń Komisji Weneckiej i DGI. W szczególności projekt ustawy:
(1) rezygnuje z podejścia polegającego na unieważnianiu ex tunc nominacji sędziowskich;
(2) zawiera rozwiązania zapewniające proporcjonalne podejście w odniesieniu do różnych kategorii sędziów;
(3) uznaje ważność nominacji sędziów na stanowiskach początkowych, którzy nie mieli innej możliwości wejścia do sądownictwa niż za pośrednictwem nieprawidłowo ukonstytuowanej KRS;
(4) zapewnia pewną, choć ograniczoną, formę kontroli sądowej w kontekście stosowania środków przewidzianych w projekcie ustawy; oraz
(5) ustanawia procedurę wznawiania spraw w ramach parametrów określonych przez Komisję Wenecką i DGI.
79. Niemniej jednak pewne ustalenia i zasady zawarte w projekcie ustawy, omówione w niniejszej opinii, wymagałyby dostosowania w świetle zasad nieusuwalności sędziów, pewności prawa i proporcjonalności, aby lepiej wdrożyć wcześniejsze zalecenia. W tym zakresie Komisja Wenecka i DGI formułują następujące kluczowe zalecenia:
(I) W odniesieniu do sędziów podlegających przeniesieniu lub usunięciu (grupy żółta i czerwona):
(1) sędziowie z grup żółtej i czerwonej, z możliwymi wyjątkami dla sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz byłej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, powinni pozostać na swoich obecnych stanowiskach do czasu rozstrzygnięcia odpowiednich nowych konkursów;
(2) nowe konkursy powinny jasno uwzględniać kryteria oceny zgodności konkursantów ze standardami niezależności sądów i neutralności politycznej;
(3) decyzje dotyczące wyników konkursów powinny podlegać kontroli i zatwierdzeniu przez sąd;
(4) priorytet w organizacji nowych konkursów należy przyznać grupie czerwonej, a szczególnie pilnie należy potraktować stanowiska w Sądzie Najwyższym;
(II) W odniesieniu do procedury wznawiania spraw:
(1) strony powinny być zobowiązane do wykazania, że na dane postępowanie istotny wpływ miał udział niewłaściwie powołanego sędziego;
(2) należy dodatkowo rozważyć, czy uzasadnione jest wykluczenie zasady, zgodnie z którą skuteczne odwołanie jednego oskarżonego przynosi korzyść pozostałym współoskarżonym w tej samej sprawie karnej;
(3) należy dodatkowo rozważyć, czy organy publiczne powinny mieć możliwość kwestionowania ostatecznych orzeczeń sądów administracyjnych na takich samych zasadach jak obywatele.
80. Komisja Wenecka i DGI pozostają do dyspozycji władz polskich i Zgromadzenia Parlamentarnego w celu uzyskania dalszej pomocy w tej sprawie.
Stanisław Zabłocki
Autor opublikował wcześniej ten komentarz na swoim profilu FB.
