PoPrawny Poznański serwis prawny
Powiązane artykuły
Biblioteka Palestry poleca: „Miłosierdzie w prawie karnym jako zagadnienie współczesnej filozofii prawa. Studium wybranych problemów”
11.02.2026
- Biblioteka Palestry poleca najnowszą książkę adw. dra Tomasza Snarskiego pt. „Miłosierdzie w prawie karnym jako zagadnienie współczesnej filozofii prawa. Studium wybranych problemów” (Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2026).
- Rekomendowana monografia jest pierwszym w polskiej literaturze przedmiotu kompleksowym opracowaniem zagadnienia miłosierdzia i jego znaczenia dla prawa karnego.
Zawiera ona zarówno rozważania filozoficznoprawne poświęcone miłosierdziu oraz wyzwaniom z nim związanym w kontekście sprawiedliwości karnej i aksjologii prawa karnego, jak i analizy dogmatycznoprawne, odnoszące się do polskiego prawa karnego. Badania przeprowadzone na potrzeby niniejszej pracy pozwoliły na sformułowanie autorskich koncepcji dotyczących miłosierdzia w prawie karnym, a także postulatów o charakterze dogmatycznym (zarówno de lege lata, jak i de lege ferenda) oraz wniosków filozoficznoprawnych odnoszących się do roli miłosierdzia w prawie karnym.
Tomasz Snarski przekonuje, że wartość miłosierdzia można, a nawet należy zintegrować ze sprawiedliwością karną. Podkreśla zarazem, że sprawiedliwość nie jest i nie może być zemstą a nawet czystą odpłatą (np. w formule sprawiedliwości retrybutywnej), lecz winna być zintegrowana z miłosierdziem (np. w formule sprawiedliwości miłosiernej). Co więcej, w jego ocenie miłosierdzie koreluje ze współczesnym humanitarnym paradygmatem w naukach penalnych, a nawet może go umacniać. Stąd też postulat uwzględnienia wartości miłosierdzia w prawie karnym należy traktować jako racjonalny, a nawet konieczny, gdyż takie działanie (tak na poziomie stanowienia, jak i stosowania prawa karnego) stanowi niezbędne pogłębienie rozumienia sprawiedliwości, ale też umocnienie poszanowania godności osobowej. Może też stanowić potrzebną przeciwwagę aksjologiczną dla populistycznych i represyjnych poglądów karnoprawnych. Ważne jest oczywiście właściwe rozumienie samego miłosierdzia, nie zaś powierzchowne, sprowadzające je do litości, pobłażliwości czy bezkarności. Uwzględnienie miłosierdzia nie może odbywać się z pogwałceniem praw ofiar, czy też służyć instrumentalizacji stosowania prawa karnego, a także wymaga wykazania spójności z aksjologią systemu prawa karnego. Autor podkreśla, że nie należy absolutyzować miłosierdzia i traktować go wyłącznie w kategoriach konfesyjnych, lecz szukać jego społecznego, uniwersalnego znaczenia, za pomocą m.in. refleksji filozoficznoprawnej.
Książka nawiązuje m.in. do postulatu uwzględnienia miłosierdzia w polskim prawie karnym (obok sprawiedliwości i praw człowieka), sformułowanego u progu transformacji ustrojowej przez Adama Strzembosza. W opracowaniu można zapoznać się także z wybranymi współczesnymi koncepcjami filozoficznoprawnymi aprobującymi miłosierdzie w systemie sprawiedliwości karnej, w tym chociażby z poglądami Marthy C. Nussbaum, jak i założeniami personalistycznej koncepcji chrześcijańskiego miłosierdzia. Istotne jest także potraktowanie zagadnienia relacji między sprawiedliwością a miłosierdziem jako swoistego filozoficznoprawnego hard case na podstawie założeń koncepcji trudnych przypadków Jerzego Zajadły, jak i wykorzystanie dla badań nad prawnymi aspektami miłosierdzia instrumentarium estetyki prawa w ujęciu zewnętrznym według koncepcji Kamila Zeidlera. W opracowaniu omówiono także znaczenie argumentacji z miłosierdzia dla szeregu zagadnień współczesnej filozofii prawa karnego, w tym problematyki kary śmierci, sprawiedliwości naprawczej, sprawiedliwości transformacyjnej czy komunikacyjnych teorii kary.
W aspektach praktycznych problematyka książki obejmuje analizy dotyczące szeregu instytucji i zagadnień polskiego prawa karnego (w tym m.in. rozwiązań dotyczących sądowego i ustawowego wymiaru kary, mediacji, probacji, abolicji, amnestii, prawa łaski, a nawet decyzji dekryminalizacyjnych, czy wyboru przez ustawodawcę trybu ścigania określonych przestępstw). Interesujące są także rozważania autora dotyczące „argumentacji z miłosierdzia” jako rodzaju strategii obrończej w sprawach karnych, jak i wnioski dotyczące znaczenia miłosierdzia w kontekście problematyki cnót sędziowskich i etyki wykonywania zawodów prawniczych.
Książka dostępna jest w Wydawnictwie Uniwersytetu Gdańskiego (przejdź do strony z książką)
