PoPrawny Poznański serwis prawny
Powiązane artykuły
Minister sprawiedliwości zapowiada, po latach zaniedbań, zwiększenie liczby i roli ławników w polskich sądach. Zgodnie z Konstytucją mają oni zapewniać udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, ale od blisko 20 lat ten „udział” był redukowany merytorycznie i liczbowo do tego stopnia, że teraz brakuje sądom połowy potrzebnych im ławników. Minister promuje więc nabór do tej funkcji i zapowiada poszerzanie zakresu ich zadań, m.in. o orzekanie w sprawach cywilnych, w tym gospodarczych.
O udziale obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości mówi artykuł 182 Konstytucji. Wskazuje, że szczegóły ma określić ustawa. No i ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych określa, kto może zostać ławnikiem. Ławnicy wybierani są do sądów na czteroletnie kadencje podczas głosowania tajnego przez rady gmin. Kandydaci na ławników mogą być zgłaszani przez prezesa sądu, zakłady pracy, stowarzyszenia, związki zawodowe, organizacje społeczne i zawodowe (z wyłączeniem partii politycznych), oraz co najmniej 50 obywateli stale mieszkających na danym obszarze objętym właściwością danego sądu i mających czynne prawo wyborcze.
Oddziaływanie na orzecznictwo siłą społecznego poczucia sprawiedliwości
Jak zwraca uwagę w opracowaniu na ten temat dr Krystyna Ziółkowska z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, w zakresie orzekania ławnicy są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji oraz innym ustawom. – Postrzegani jako niezmiernie ważny element kontroli społecznej, mają za zadanie czuwać nad tym, aby wyroki były nie tylko wydawane zgodnie z literą prawa, ale także sprawiedliwe w odbiorze opinii publicznej – stwierdza. – Ławnicy oddziałują na orzecznictwo siłą społecznego poczucia sprawiedliwości, gdyż są wyczuleni na potrzeby społeczne i uzmysławiają sędziom zawodowym hierarchię wartości panującą w społeczeństwie. Różne wartości wyznawane przez sędziów zawodowych i ławników wzajemnie się uzupełniają w trakcie orzekania – dodaje Rada Ławnicza Sądu Okręgowego w Częstochowie w oświadczeniu o poparciu dla podjętej przez ministra akcji promocyjnej, mającej zwiększyć liczbę i rolę ławników. Ale dr Ziółkowska zastrzega, że koncepcja ławnika sądowego i jego roli w wymiarze sprawiedliwości ma swoich przeciwników oraz zwolenników. – Pierwsza grupa dąży do całkowitego wyeliminowania ławników z wymiaru sprawiedliwości, druga popiera ich pozostanie, gdyż niewątpliwie pełnią rolę czynnika społecznego oraz stanowią kontrolę społeczną nad działalnością sędziów zawodowych – stwierdza.
Czytaj też w LEX: Pacura Marcin, Dostęp ławników do informacji niejawnych>
Minister chce więcej
Do zwolenników zwiększania roli ławników należy niewątpliwie obecny minister sprawiedliwości Adam Bodnar, bo już wiosną ubiegłego roku zainicjował działania w tym kierunku. – Od ponad roku w resorcie podejmujemy działania na rzecz promowania ławników i podnoszenia rangi tej funkcji – podkreślił Adam Bodnar, gdy 30 czerwca br. podpisywał porozumienie samorządami miast w sprawie współdziałania na rzecz promowania funkcji i roli ławnika sądowego wśród lokalnych społeczności. Przystąpiły już do tego Łódź, Lublin, Białystok, Gdańsk, Radom, Ciechanów i Płock. – Jeżeli obywatele będą zachęcani przez samorządy do kandydowania na ławników, jeżeli będą mieli właściwe relacje z władzami sądu, wspólnie osiągniemy oczekiwane efekty w postaci wzrostu liczby ławników – przekonywał minister. A prezydent Łodzi Hanna Zdanowska powiedziała, że zdecydowała się na podpisanie porozumienia, ponieważ budowanie społeczeństwa obywatelskiego powinno dokonywać się na każdym poziomie, również na poziomie samorządowym. Natomiast prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski zaznaczył, że nie miał żadnych wątpliwości, by podpisać porozumienie z resortem, ponieważ instytucje samorządowe i rządowe powinny realizować wspólne działania na rzecz naprawy Rzeczypospolitej. Także 30 czerwca br. Ministerstwo Sprawiedliwości i Konfederacja Lewiatan podpisały porozumienie o współpracy, której celem jest promowanie funkcji i roli ławnika sądowego wśród przedsiębiorców. W tym kontekście zapowiadane jest wprowadzenie ławników do orzekania w sprawach gospodarczych. – Byliby to przedsiębiorcy i menedżerowie i w ten sposób sędziowie dostaliby dobre wsparcie merytoryczne w orzekaniu w tych trudnych sprawach – mówi prof. Piotr Juchacz, przewodniczący powołanej w kwietniu tego roku Rady ds. Ławników.
Nad propozycjami w tym zakresie pracuje Rada do spraw Ławników. – Przygotowujemy konkretne rozwiązania prawne do ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Dyskutujemy m.in. nad podniesieniem wielkości współczynnika, który określa wysokość rekompensaty za dzień orzekania dla ławników. Zaproponujemy również zmianę nazwy funkcji na sędzia społeczny. Zmiana nazwy wynika z dążenia do upodmiotowienia obywateli pełniących rolę sędziów społecznych – podkreślił przewodniczący Rady dr hab. Piotr Juchacz. W ramach prowadzonych prac brane jest także pod uwagę poszerzenie kognicji ławników. Minister Bodnar wymienił z tego zakresu w jednej z wypowiedzi wprowadzenie ławników do orzekania w sprawach cywilnych, a prof. Juchacz uzupełnia, że mieliby też uczestniczyć w orzekaniu w sprawach gospodarczych.
Ale przede wszystkim przewodniczący Rady ds. Ławników chce przywrócenia szerokiego udziału ławników w sprawach karnych. – Obecnie mogą być tylko w składach spraw dotyczących zbrodni, a nie ma uzasadnienia, by nie orzekali także w sprawie występków – mówi. I dodaje, że postulowany prze niego powrót do stanu sprzed 2007 roku, kiedy liczba ławników przekraczała 40 tys., może być trudny, ale przywracanie konstytucyjnej roli sędziów społecznych może następować etapowo.
Czytaj więcej na Prawo.pl:
https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/wzmocnienie-pozycji-lawnikow-w-sadach-jakie-propozycje-ms,533958.html?utm_source=Eloqua&utm_content=WKPL_MSG_NSL_NRPiA-30-07-25_EML&utm_campaign=WKPL_MSG_NSL_NRPiA-30-07-25_OTH%2FWKC0120011_IEM010&utm_econtactid=CWOLT000040527275&utm_medium=email_newsletter&utm_crmid=
