PoPrawny Poznański serwis prawny
Powiązane artykuły
Sprawa sędziego pułkownika Piotra Raczkowskiego rozstrzygnięta przez TSUE – przeniesienie w stan spoczynku niezgodne z prawem Unii
3 lipca Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w wyroku C-646/23 – odpowiedział na pytanie prejudycjalne Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie, które sprowadzało się do kwestii pierwszeństwa przepisów Traktatu o Unii Europejskiej nad prawem krajowym w kontekście przymusowego przeniesienia w stan spoczynku sędziego pułkownika Piotra Raczkowskiego, któremu prezydent Duda odmówił zgody na przejście do sądownictwa powszechnego (cywilnego) i tym samym usunął z czynnej służby.
Publikujemy streszczenie wyroku, przetłumaczone z języka francuskiego.
Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie złożył pytanie prejudycjalne o interpretację przez Trybunał artykułu 19 ustęp 1 zdanie drugie TUE oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii w kontekście przepisów krajowych, które przewidują, od chwili wejścia w życie, przymusowe przejście w stan spoczynku sędziego wojskowego uznanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, bez możliwości zaskarżenia tej decyzji na drodze sądowej.
Trybunał przypomniał, że dwóch zawodowych żołnierzy, P. B. i R. S., zostało uznanych za winnych przestępstw przez Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie (sąd wojskowy pierwszej instancji w Warszawie). Obaj złożyli apelację w Wojskowym Sądzie Okręgowym. Obie sprawy zostały przydzielone do składu jednoosobowego tego sądu, w skład którego wchodził sędzia Piotr Raczkowski. Rozprawy odbyły się odpowiednio w październiku i listopadzie 2023 roku.
Sędzia Raczkowski został uznany za niezdolnego do służby wojskowej w lipcu 2017 roku, a jednocześnie uznano go za zdolnego do wykonywania funkcji sędziego. W związku z tą decyzją wystąpił o przeniesienie na stanowisko sędziego w sądzie powszechnym. 27 grudnia 2021 roku, pomimo pozytywnego wniosku złożonego przez Krajową Radę Sądownictwa, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odmówił przyjęcia tej prośby.
24 kwietnia 2022 roku wszedł w życie artykuł 233 ustawy o obronie ojczyzny, który zezwalał na wykonywanie funkcji przez każdego sędziego wojskowego, który został zwolniony z obowiązków służby wojskowej. W związku z tym w marcu 2023 roku Piotr Raczkowski zasiadł ponownie w Wojskowym Sądzie Okręgowym w Warszawie. Zasada ta została jednak zniesiona, w przypadku sędziów wojskowych, przez ustawę zmieniającą z dnia 28 lipca 2023 roku, a możliwość ta dotyczy nadal tylko prokuratorów wojskowych. Zgodnie z tą ustawą, sędzia, który na dzień 15 listopada 2023 roku pozostawał na swoim stanowisku w sądzie wojskowym po zwolnieniu z obowiązków służby wojskowej, z tym dniem został z urzędu przeniesiony w stan spoczynku.
Sąd odsyłający zauważa, że przepis ustawy nowelizującej, który zlikwidował możliwość dla sędziego sądu wojskowego, aby pozostał na swoim stanowisku po zwolnieniu z obowiązków zawodowej służby wojskowej, jednocześnie utrzymując tę możliwość dla prokuratorów wojskowych, którzy znajdują się w podobnej sytuacji, został przyjęty bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Jeśli chodzi o przepis tej samej ustawy nakładający obowiązkową wcześniejszą emeryturę, to w rzeczywistości dotyczy on tylko tego jednego sędziego, a także wpisuje się w szereg działań podjętych wobec sędziego Raczkowskiego, które mają charakter represji. Nie przewiduje się żadnej drogi odwoławczej w celu zakwestionowania tej obowiązkowej wcześniejszej emerytury.
Sąd odsyłający zastanawia się, czy prawo Unii sprzeciwia się regulacjom krajowym nakładającym obowiązkową wcześniejszą emeryturę we wskazanych okolicznościach. W razie potrzeby próbuje ustalić, czy regulacja ta powinna być zignorowana, co wiązałoby się z obowiązkiem przywrócenia do pracy sędziego, który został na jej mocy przeniesiony w stan spoczynku, a także czy może tymczasowo wstrzymać jej stosowanie.
Ocena Trybunału
Jeśli chodzi o uprawnienia traktatowe, Trybunał przypomina, że artykuł 19, ustęp 1, drugi akapit, TUE ma zastosowanie do każdego sądu krajowego, który może orzekać w sprawach dotyczących interpretacji lub stosowania prawa Unii. Ponieważ sąd odsyłający może być zobowiązany, jako sąd wojskowy, do rozstrzygania w sprawach związanych z zastosowaniem lub interpretacją prawa Unii, artykuł 19, ustęp 1, drugi akapit, TUE ma zastosowanie. Do celów interpretacji tego przepisu, należy odpowiednio uwzględnić artykuł 47 Karty.
Co do meritum, Trybunał podkreśla, że wymaganie niezależności wymiaru sprawiedliwości zakłada istnienie zasad, w szczególności jeśli chodzi o skład sądu, powoływanie, czas trwania kadencji oraz przyczyny wstrzymania, odrzucenia i odwołania jego członków, które pozwalają wyeliminować wszelkie uzasadnione wątpliwości powzięte przez strony postępowania, co do odporności wspomnianego organu wobec działań zewnętrznych oraz co do jego neutralności względem sprzecznych się interesów.
W tym kontekście Trybunał zauważa, że zasada nieusuwalności wymaga, aby sędziowie mogli pozostać na swoich stanowiskach, dopóki nie osiągną obowiązkowego wieku emerytalnego lub do upływu ich kadencji, gdy ta ma określony czas trwania. Zasada ta może być łamana jedynie w przypadku, gdy istnieją uzasadnione i pilne powody, z poszanowaniem zasady proporcjonalności. Przyjmuje się zatem, że sędziowie mogą być usunięci, jeśli są niezdolni do pełnienia swoich funkcji z powodu niezdolności lub poważnego uchybienia, pod warunkiem przestrzegania właściwych procedur.
Ponadto gwarancja nieusuwalności sędziów wymaga, aby przypadki ich odwołania były określone w szczególnych regulacjach, za pomocą wyraźnych przepisów ustawowych oferujących gwarancje, które przewyższają te przewidziane przez ogólne zasady prawa administracyjnego i prawa pracy stosujące się w przypadku nieuzasadnionego odwołania.
Przy jednoczesnym zaznaczeniu, że to do sądu odsyłającego należy ocena, czy krajowa regulacja, która ustanowiła, w wyżej wymienionych okolicznościach, przepisy dotyczące wcześniejszego przejścia w stan spoczynku sędziów wojskowych zwolnionych z obowiązków ich zawodowej służby wojskowej, narusza wymagania wynikające z zasady niezawisłości sędziów, tak jak wynika to z artykułu 19, ustęp 1, drugi akapit, TUE, ponieważ artykuł 267 TFUE nie upoważnia Trybunału do stosowania przepisów prawa Unii do określonego przypadku, Trybunał stwierdza, że może jednak, na podstawie dostępnych mu materiałów, dostarczyć sądowi krajowemu elementy interpretacji prawa Unii, które mogą być dla niego przydatne.
W tym przypadku nie można znaleźć żadnego uzasadnienia dla zmiany prawa przewidującego przymusowe przedterminowe przejście w stan spoczynku sędziów wojskowych którzy, mimo że zostali zwolnieni z obowiązków służby wojskowej, pozostali na swoich stanowiskach sędziów wojskowych. Ponadto wydaje się, że prawo to ma zastosowanie wyłącznie do sędziów wojskowych, a nie do prokuratorów wojskowych, podczas gdy te dwie kategorie funkcjonariuszy publicznych wcześniej podlegały tym samym zasadom utrzymania w czynnej służbie po zwolnieniu z obowiązków służby wojskowej. Ta różnica w traktowaniu nie została uzasadniona w kontekście różnicy w sytuacji obiektywnej między tymi dwiema kategoriami funkcjonariuszy.
W tych okolicznościach, z zastrzeżeniem weryfikacji, która należy do sądu odsyłającego, krajowe przepisy takie jak te, które są przedmiotem niniejszej sprawy, naruszają wymaganie, zgodnie z którym wyjątki od zasady nieusuwalności sędziów muszą być uzasadnione przez uzasadnione i pilne powody.
Ponadto, Trybunał zauważa, że przedterminowe przejście na emeryturę sędziego Piotra Raczkowskiego zostało przyjęte nie z powodu jego niezdolności do wykonywania jego obowiązków, ale z powodu publicznie wyrażanych przez niego krytycznych opinii o reformach wymiaru sprawiedliwości w Polsce. W związku z tym, środek ten wydaje się wpisywać w szereg działań wobec tego sędziego o charakterze represji. Trybunał podkreśla również, że ustawa zmieniająca nie przewiduje żadnej drogi odwołania dla sędziego, na którego nałożono przymus przedterminowego przejścia na emeryturę uzasadnionego jego niezdolnością do zawodowej służby wojskowej.
W związku z tym krajowa regulacja, która w takich okolicznościach przewiduje, od dnia jej wejścia w życie, przymusowe wcześniejsze przejście w stan spoczynku sędziego wojskowego uznanego za niezdolnego do służby wojskowej, narusza artykuł 19, akapit 1, drugi akapit, TUE.
Po drugie, Trybunał stwierdza, że zasada pierwszeństwa prawa Unii nakłada na krajowy sąd i wszelkie inne organy danego państwa członkowskiego obowiązek niestosowania takiego przepisu, który został on przyjęty z naruszeniem art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, co implikuje, że sędzia, odesłany na podstawie tego przepisu na emeryturę, musi zostać przywrócony do swoich obowiązków.
Na koniec, jeśli chodzi o możliwość zawieszenia stosowania takiego krajowego prawodawstwa, Trybunał podkreśla, że pełna skuteczność prawa Unii wymaga, aby sąd, do którego się zwrócono, mógł zastosować środki tymczasowe, mające na celu zapewnienie pełnej skuteczności przewidywanej decyzji sądowej. Ponadto, sąd krajowy musi pominąć stosowanie przepisów prawa krajowego, które mogłyby stanowić przeszkodę dla tego uprawnienia do podejmowania środków tymczasowych.
W rezultacie, w szczególności, sąd odsyłający musi mieć możliwość wstrzymania stosowania przepisów ustawy nowelizującej, które skutkują nałożeniem z urzędu środka zabezpieczającego, aż do momentu wydania orzeczenia w głównych postępowaniach karnych w odpowiedzi na decyzję Trybunału.
Źródło:monitorkonstytucyjny.ue
