Najnowsze informacje
Finansowanie pomostowe

Rewolucja w sądach

Żeby odbudować autorytet sądów w opinii społecznej, zreformować sądownictwo w zgodzie z postulatami ideowymi wszystkich opcji politycznych od lewicy do Kukiza i zrobić to nie tylko nie zmieniając Konstytucji ale przeciwnie realizując w pełni zapis jej art. 182, stanowiący że wymiar sprawiedliwości sprawowany jest z udziałem obywateli oraz dokonać tego
bez protestu środowiska sędziowskiego ? wystarczy zmienić trzy przepisy. No,.. trzy to pewne uproszczenie, trzeba by zapewne doprecyzować przepisy szczegółowe. Ale zmiana tych trzech przepisów oddaje ideę proponowanej reformy.
PRZEPIS PIERWSZY Po pierwsze należy zmienić art. 160 ustawy o ustroju sądów powszechnych. Obecnie przepis ten brzmi: § 1. Ławników do sądów okręgowych oraz do sądów rejonowych wybierają rady gmin, których obszar jest objęty właściwością tych sądów ? w głosowaniu tajnym. § 2. Wybory przygotowują gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Zmiana byłaby fundamentalna a przepis ten powinien otrzymać brzmienie: § 1. Ławnicy obywatelscy do sądów okręgowych oraz do sądów rejonowych wybierani są w wyborach powszechnych. § 2. Wybory ławników przeprowadza Państwowa Komisja Wyborcza. § 3. Sposób wyboru ławników określa Kodeks wyborczy. Oczywiście zmiana taka powodowałaby konieczność uchylenia artykułów 161, 162, 163, 164, 165, 166, 167, 168, ustawy o ustroju sądów powszechnych; ale tutaj piszemy tylko o idei, techniką niech się zajmą ci którzy za to biorą pieniądze. Czyli posłowie i sejmowi legislatorzy.
PRZEPIS DRUGI To zmiana a w zasadzie uzupełnienie art. 1 Kodeksu wyborczego, poprzez dodanie po punkcie (5) dodatkowego punktu, stanowiącego że Kodeks wyborczy reguluje także wybory ławników obywatelskich. Dlaczego obywatelskich ? Aby odróżnić ławników obecnych, wybieranych przez rady gminy, od ławników wybieranych w wyborach powszechnych. Oczywiście i tutaj twierdzenie, że wystarczy zmienić jeden przepis jest pewnym uproszczeniem bo w istocie w Kodeksie wyborczeym po zmianie art. 1 należałoby zmienić art. 5, art. 10 § 1, art. 11 § 1 i dodać specjalny rozdział o zasadach wyboru ławników. Tutaj pojawia się niebezpieczeństwo. Określając zasady wyboru ławników należy przyjąć zasadę, że nie są to wybory polityczne, że są to wybory obywatelskie i prawo zgłaszania kandydatów przyznać jedynie grupom obywateli i ewentualnie organizacjom obywatelskim wprowadzając wręcz zakaz udziału partii politycznych w tych wyborach.
PRZEPIS TRZECI Zmiana zasady orzekania przez sąd w pierwszej instancji w składzie jednoosobowym. Czyli zmiana art. 47 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i nadanie mu brzmienia: w pierwszej instancji sąd orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników obywatelskich. Oczywiście i ta zmiana pociągałaby za sobą konieczność doprecyzowania szeregu przepisów procedury; ale idzie o zasadę: nie ma wyroku i orzeczenia końcowego sądu wydawanego w składzie jednoosobowym i to bez wyjątków, bo w procedurach wyjątki mają tendencję zmieniania się w regułę. Zasada ta powinna odnieść się także do procedury karnej, poprzez odpowiednią modyfikację art. 28 Kodeksu postępowania karnego i wprowadzenie składu ławniczego także w stosunku do występków. Wzmocnienie pozycji ławników w sądach poprzez fakt, że ich mandat pochodziłby z wyborów powszechnych, spowodowałoby poddanie orzeczeń sądowych obywatelskiej kontroli. Zakaz wydawania orzeczeń w składzie jednoosobowym przywróciłby właściwą rangę sali sądowej i samemu wyrokowi, który dzisiaj niewiele się różni od decyzji administracyjnej zwłaszcza, że sędziowie mają tendencję do odraczania publikacji wyroku, co powoduje że wyroki zapadają gdzieś tam za biurkiem. Obecnie ławnicy najlepszej opinii wśród uczestników sprawowania wymiaru sprawiedliwości ale i w opinii społecznej nie mają. Ale to jest skutek sposobu ich wybierania. Społeczeństwo obywatelskie swoich ławników powinno wybierać w wyborach powszechnych i bezpośrednich. Dzisiaj mało kto wie skąd się ci ławnicy w ogóle biorą (w sprawach cywilnych można ich jeszcze spotkać na sprawach rozwodowych oraz w sprawach ze stosunku pracy). Kadencja obecnych ławników upływa w 2019 r. To sporo czasu na zaprojektowanie ustaw, ich uchwalenie ale przede wszystkim na przeprowadzenie społecznej akcji edukacyjnej, że wybory ławników to nasza sprawa. Sprawa wymiaru sprawiedliwości. Sprawa społecznego poczucia sprawiedliwości.
Adwokat Jerzy Marcin Majewski

Sprawdź także

Palestra o aresztach

Raport NRA z wykonania przez Polskę wyroków ETPCz dot. długotrwałego stosowania tymczasowego aresztowania Raport Naczelnej …