Finansowanie pomostowe
Strona główna / Aktualności / SN miażdży ustawę o zgromadzeniach

SN miażdży ustawę o zgromadzeniach

Sąd Najwyższy przedstawił opinię do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o zgromadzeniach, zgłoszonego przez grupę posłów na Sejm zrzeszonych w Klubie Parlamentarnym ?Prawo i Sprawiedliwość? i nadesłanego do zaopiniowania przez Sąd Najwyższy. W ocenie Sądu Najwyższego opiniowany projekt jako całość jest projektem antykonstytucyjnymi sprzecznym z zasadami prawa międzynarodowego. Wielokrotnie narusza on szereg Artykułów Konstytucji RP oraz normy wiążące członka Rady Europy a także wynikające z zobowiązań międzynarodowych Polski Opinia Sądu Najwyższego do projektu ustawy przesłana została także do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
STANOWISKO HFPC
Sejm przegłosował nowelizację prawa o zgromadzeniach, która znacząco ograniczy możliwość kontrmanifestacji i manifestacji spontanicznych. Ustawa wprowadza pojęcie tzw. zgromadzeń cyklicznych, czyli takich które są organizowane przez tego samego organizatora w tym samym miejscu lub na tej samej trasie, cztery razy w roku lub co najmniej raz w roku i odbywały się w ciągu ostatnich trzech lat. Zgromadzenia cykliczne będą miały pierwszeństwo przed innymi ? nawet jeżeli pozostałe wydarzenia zostały zgłoszone wcześniej. Ustawa zakłada również, że charakter priorytetowy będą miały zgromadzenia organizowane przez organy władzy publicznej lub w ramach działalności kościołów i innych związków wyznaniowych. W Sejmie prowadzone są obecnie prace legislacyjne nad nowelizacją prawa o zgromadzeniach. Jeśli projekt wejdzie w życie, to znacząco ograniczy możliwość kontrmanifestacji i manifestacji spontanicznych. Projekt wprowadza pojęcie tzw. zgromadzeń cyklicznych, czyli takich które są organizowane przez tego samego organizatora w tym samym miejscu lub na tej samej trasie, cztery razy w roku lub co najmniej raz w roku i odbywały się w ciągu ostatnich trzech lat. Projektodawca wskazuje przykładowo, że celem takiego zgromadzenia może być w szczególności ?uczczenie doniosłych i istotnych dla historii Rzeczypospolitej Polskiej wydarzeń?. O uznaniu zgromadzenia za cykliczne decydować będzie wojewoda. Zgodnie z projektem, jeżeli wojewoda wydał zgodę na odbycie zgromadzenia cyklicznego w miejscu i czasie, w którym miało się odbyć inne zgromadzenie, wówczas organ gminy jest zobowiązany do wydania zakazu odbycia zgromadzenia ?nie-cyklicznego?. Projekt zakłada również, że nie mogą być organizowane w miejscu i czasie, w których odbywają się zgromadzenia organizowane przez organy władzy publicznej lub w ramach działalności kościołów i innych związków wyznaniowych. ?Wolność zgromadzeń jest przede wszystkim wolnością obywatelską, a nie ‘państwową?? ? wskazuje Barbara Grabowska-Moroz. ?Charakter podmiotu organizującego zgromadzenie nie ma znaczenia dla oceny pokojowego charakteru takiego zgromadzenia, ani tym bardziej pierwszeństwa przed innymi zgromadzeniami? ? dodaje Barbara Grabowska-Moroz, prawniczka HFPC. ?Gwarantowanie sobie przez władzę publiczną pierwszeństwa w organizowaniu w danym miejscu i czasie zgromadzeń zaprzecza obywatelskiemu prawu do kontrmanifestacji i swobodnemu wyrażaniu poglądów? ? ocenia Danuta Przywara, prezes HFPC. Już obecnie kodeks wykroczeń zakazuje przeszkadzania w przebiegu zgromadzenia, dlatego projektowane zmiany są zbędne. ?Tymczasem projekt przyznaje pierwszeństwo zgromadzeniom państwowym, religijnym, a następnie cyklicznym bez każdorazowej oceny czy bliska obecność kontrmanifestacji stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku. Taki automatyzm narusza Konstytucję? ? dodaje Barbara Grabowska-Moroz. Sejm planuje przyjęcie ustawy bez przeprowadzenia jakichkolwiek konsultacji społecznych. Na dzisiejszej sesji plenarnej (30 listopada 2016), projekt przeszedł przez pierwsze czytanie i został skierowany do prac w komisji, które zostały wyznaczone na ten sam dzień.
STANOWISKO AI
Wolność zgromadzeń to jedno z najbardziej oczywistych politycznych praw człowieka. I wydawało się oczywiste, że korzystają z niej obywatele, a nie organy władzy publicznej. ? Projekt zmian Prawa o zgromadzeniach odwraca tę oczywistość do góry nogami ? organy władzy publicznej przyznają sobie, a nie zwykłym ludziom, prawo do organizowania zgromadzeń ? powiedziała Draginja Nadażdin, Dyrektorka Stowarzyszenia Amnesty International. Zmiany w ustawie sprowadzają się do zakazu przeprowadzenia ?zwykłego? zgromadzenia w miejscu i czasie, w których odbywają się zgromadzenia organizowane przez organy władzy publicznej lub odbywane w ramach działalności kościołów i związków wyznaniowych. Dodatkowo, jeśli poinformowano o zamiarze zorganizowania dwóch zgromadzeń w jednym miejscu i czasie, pierwszeństwo zawsze będzie miało tzw. zgromadzenie cykliczne. Tym samym projektodawcy wprowadzają hierarchię zgromadzeń tworząc zgromadzania ważne i ważniejsze, oraz równe i równiejsze ? jednoznacznie dyskryminując organizatorów niereprezentujących władzy publicznej bądź kościołów i związków wyznaniowych. Przestaje się liczyć kolejność zgłoszenia zgromadzenia lecz to, kto jest jego organizatorem. Takie rozwiązanie dotknie nie tylko ewentualnych kontrdemonstrantów, ale wszystkich obywateli, którzy chcieliby w tym czasie i miejscu zorganizować pokojowe zgromadzenie w jakiejkolwiek sprawie. Decyzją wojewody (a więc przedstawiciela rządu) wyrażającą zgodę na cykliczne organizowanie zgromadzeń na 3 lata zostanie zablokowana możliwość organizowania w tym miejscu i określonym czasie innych zgromadzeń publicznych. Mało tego, nawet zgromadzenie wcześniej zaplanowane w tym miejscu i zgłoszone do gminy, zostanie w takim wypadku ?następczo? zakazane przez gminę. Powoduje to brak pewności co do sytuacji prawnej organizatorów zgromadzeń. Projektodawcy idą dalej, zabezpieczając się przed ewentualnym niewydaniem ?następczego? zakazu przez gminę przewidując, że w takim wypadku zakaz ten wyda wojewoda. Od wydanego przez wojewodę zakazu nie przewidziano możliwości odwołania. To również wojewoda będzie decydował czy wydarzenie, które ma być uczczone w ramach zgromadzeń cyklicznych jest wystarczająco ?doniosłe i istotne?, by wyrazić zgodę na odbywanie zgromadzeń cyklicznych. W tym kontekście wątpliwości budzą kompetencje wojewodów w zakresie oceniania ?doniosłości i istotności? wydarzeń z historii Polski. Kolejna przewidywana zmiana dotyczy ograniczenia prawa do pokojowej kontrdemonstracji, która jest uznaną formą manifestowania poglądów przez obywateli. Obecnie możliwe jest odbywanie zgromadzeń w jednym miejscu i czasie, z zastrzeżeniem, że ich przebieg nie będzie zagrażał życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu w znacznych rozmiarach. Jednak projekt przyznając pierwszeństwo pewnym zgromadzeniom, jednocześnie uniemożliwia przeprowadzenie innych zgromadzeń w tym samym miejscu i czasie. Zmiany Prawa o zgromadzeniach są sprzeczne z obowiązującymi standardami międzynarodowymi wynikającymi zarówno z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jaki i ze zobowiązań wypracowanych w ramach OBWE i ONZ. Projekt dwukrotnie trafiał pod obrady Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, która odrzucała wszelkie poprawki proponowane przez mniejszość parlamentarną. 2 grudnia Sejm uchwalił ustawę, która teraz trafi do Senatu. Ustawa ma wejść w życie z dniem ogłoszenia.
STANOWISKO Porozumienia samorządów zawodowych i stowarzyszeń prawniczych
Porozumienie wyraża zdecydowanie negatywną opinię o uchwalonej przez Sejm RP ustawie z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy ? Prawo o zgromadzeniach (druk sejmowy 1044), ze względu na wyraźną możliwość naruszenia przez nią konstytucyjnej wolności zgromadzeń oraz nierówne traktowanie organizatorów zgromadzeń. W związku z tym Porozumienie apeluje o usunięcie rozwiązań budzących te wątpliwości w toku dalszych etapów procesu ustawodawczego lub ? gdyby do tego nie doszło ? do Prezydenta RP o niepodpisywanie ustawy i wystąpienie z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej, o której mowa art. 122 ust. 3 Konstytucji RP. Gwarantowana w art. 57 Konstytucji RP przysługująca każdemu wolność zgromadzeń oznacza prawo do organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Jest ona prawem o charakterze politycznym posiadającym fundamentalne znaczenie dla ustroju demokratycznego i powiązana jest z wieloma innymi prawami gwarantującymi możliwość uczestnictwa w życiu publicznym i politycznym, w szczególności z wolnością wyrażania poglądów, o której mowa w art. 54 Konstytucji RP. Dlatego też jakiekolwiek zmiany przepisów ustawowych regulujących organizowanie i odbywanie zgromadzeń wymagają szczególnej ostrożności i rozwagi jako dotyczące kluczowych dla istnienia demokratycznego państwa prawnego mechanizmów. Wszelkie ograniczenia wolności zgromadzeń ? które może określać ustawa ? powinny być proporcjonalne i legitymowane jedną z wartości, o których mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, tj. być konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. W ocenie Porozumienia ograniczenie wolności zgromadzeń poprzez wyłączenie możliwości ich organizowania w miejscu i czasie, w którym odbywają się zgromadzenia organizowane przez organy władzy publicznej lub odbywane w ramach działalności kościołów i innych związków wyznaniowych (art. 2 ust. 2 Prawa o zgromadzeniach w brzmieniu nadanym ustawą) nie znajduje uzasadnienia w żadnej z powyższych wartości i jest nieproporcjonalne, a zatem w demokratycznym państwie niedopuszczalne. Powoduje uprzywilejowanie władzy publicznej oraz kościołów i związków wyznaniowych w stosunku do obywateli oraz wprowadzania nieuzasadnioną hierarchię organizowanych zgromadzeń. Ponadto Porozumienie ocenia jako wątpliwe ze względu na wadliwość konstytucyjną rozwiązania ustawy w zakresie, w jakim ustanawia ona przepisy dotyczące zgromadzeń organizowanych cyklicznie, przez które rozumie się zgromadzenia organizowane przez tego samego organizatora w tym samym miejscu lub na tej samej trasie co najmniej 4 razy w roku według opracowanego terminarza lub co najmniej raz w roku w dniach świąt państwowych i narodowych, a tego rodzaju wydarzenia odbywały się w ciągu ostatnich 3 lat, chociażby nie w formie zgromadzeń i miały na celu w szczególności uczczenie doniosłych i istotnych dla historii Rzeczypospolitej Polskiej wydarzeń. W przedmiocie wydania zgody na organizowania takich zgromadzeń rozstrzyga wojewoda. Mają one także pierwszeństwo przed innymi zgromadzeniami organizowanymi w tym samym miejscy i czasie (art. 26a Prawa o zgromadzeniach w brzmieniu nadanym ustawą). Rozwiązania te budzą wątpliwości co do ich zgodności z Konstytucją RP, ponieważ wprowadzają dodatkową i nieuzasadnioną nierówność między organizatorami zgromadzeń, a także ? posługując się pojęciami ocennymi takimi jak ?uczczenie doniosłych i istotnych dla historii Rzeczypospolitej Polskiej wydarzeń? ? przyznają organowi administracji rządowej (wojewodzie) szeroki zakres swobody interpretacyjnej w stosowaniu przepisów istotnie ingerujących w sferę fundamentalnej dla ustroju demokratycznego wolności zgromadzeń. Porozumienie ocenia te rozwiązania jako rodzące poważne zastrzeżenia co do ich zgodności z art. 2 Konstytucji RP w zakresie zasad dotyczących poprawnej legislacji i określoności przepisów prawa.

Sprawdź także

500.000 euro kary dziennie

Pół miliona euro dziennie za każdy dzień zwłoki w zastosowaniu się do decyzji Trybunału – …