PoPrawny Poznański serwis prawny
Powiązane artykuły
Nowy raport praworządności Liberties. Polska na liście państw w stanie stagnacji | Helsińska Fundacja Praw Człowieka
Większość zaleceń UE pozostaje ignorowana przez państwa członkowskie.
Rządy Bułgarii, Chorwacji, Włoch, Słowacji i Węgier systematycznie i celowo osłabiają praworządność – to tylko niektóre z wniosków płynących z najnowszego raportu Liberties Rule of Law.
Analizując najpoważniejsze naruszenia w obszarach wymiaru sprawiedliwości w 2025 roku, raport Liberties Rule of Law Report 2026 wskazuje stagnację jako dominujący trend w zakresie praworządności, przy bardzo ograniczonym postępie w państwach członkowskich. Raport stwierdza, że mechanizmy UE służące przeciwdziałaniu osłabianiu praworządności są w dużej mierze nieskuteczne. W ciągu czterech lat od wydania przez Komisję Europejską zaleceń większość państw członkowskich nie przekuła wytycznych w konkretne działania.
Aż 93% rekomendacji Komisji Europejskiej z 2025 roku to powtórki wcześniejszych zaleceń. Ze stu przeanalizowanych rekomendacji aż 61 nie przyniosło żadnych rezultatów, a w części przypadków sytuacja wręcz się pogorszyła. Raport wskazuje także na rosnącą presję na społeczeństwo obywatelskie. Ograniczanie protestów, penalizacja aktywistów czy naciski na organizacje pozarządowe przestają być incydentami, a zaczynają tworzyć szerszy trend.
Na podstawie materiałów zebranych we współpracy z 40 organizacjami praw człowieka z 22 krajów UE, liczący ponad 800 stron raport wskazuje na poważne, celowe osłabianie praworządności w pięciu krajach: Bułgarii, Chorwacji, na Węgrzech, we Włoszech i na Słowacji – oraz pokazuje, że nawet państwa o historycznie silnych demokracjach, takie jak Belgia, Dania, Francja, Niemcy i Szwecja, przeżywają regres.
„Gdy raport Komisji Europejskiej na temat praworządności został wprowadzony w 2020 roku, miał być narzędziem prewencyjnym, skłaniającym do konkretnych działań, zanim problemy się utrwalą. Siedem lat później nasze ustalenia wskazują nie tylko na regres, ale także na trwające, celowe próby niszczenia praworządności. Powtarzanie zaleceń bez realnych działań następczych nie odwróci tego trendu” — powiedziała Ilina Neshikj, dyrektorka wykonawcza Civil Liberties Union for Europe.
W obszarze wymiaru sprawiedliwości obserwuje się ogólny brak postępu. Narastający trend coraz bardziej krytycznej lub wrogiej retoryki politycznej wobec sądownictwa i instytucji praw człowieka grozi podważeniem zaufania publicznego do tych instytucji oraz osłabieniem fundamentów praworządności w UE.
Tylko niewielka liczba państw członkowskich odnotowała wymierną poprawę w zakresie wolności mediów, podczas gdy większość wykazuje stagnację lub tendencję spadkową. W Bułgarii, Chorwacji, Włoszech, Słowacji i Holandii odnotowano wzrost przypadków nękania i fizycznych ataków na dziennikarzy. Słowaccy politycy i ich współpracownicy opublikowali ponad 500 nienawistnych lub zniesławiających reklam politycznych w mediach społecznościowych, często wymierzonych w konkretnych dziennikarzy.
„Niepokojące jest to, że w 2025 roku same instytucje UE odzwierciedlały wiele problemów obserwowanych w państwach członkowskich: znormalizowały stosowanie nadzwyczajnych, przyspieszonych procedur legislacyjnych, ograniczały kluczowe gwarancje praw podstawowych oraz prowadziły skoordynowaną kampanię przeciwko organizacjom strażniczym. Gdy instytucje nie stosują konsekwentnie i nie bronią praw podstawowych, podważają wiarygodność UE oraz jej raportów na temat praworządności” — powiedziała Kersty McCourt, starsza doradczyni ds. rzecznictwa w Civil Liberties Union for Europe.
Raporty krajowe zostały opracowane przez następujące organizacje:
Belgian League of Human Rights (Belgia), Bulgarian Helsinki Committee, Anti-Corruption Fund, Association of European Journalists – Bulgaria (Bułgaria), Centre for Peace Studies (Chorwacja), League of Human Rights (Czechy), Nyt Europe (Dania), Estonian Human Rights Center (Estonia), VoxPublic (Francja), Society for Civil Rights (GFF), LobbyControl (Niemcy), Inter Alia (Grecja), Hungarian Civil Liberties Union (Węgry), Irish Council for Civil Liberties (Irlandia), Associazione Antigone, Italian Coalition for Civil Liberties and Rights (CILD), Osservatorio Balcani e Caucaso Transeuropa, StraLi (Włochy), Latvian Center for Human Rights (Łotwa), Human Rights Monitoring Institute (Litwa), Daphne Caruana Galizia Foundation (Malta), Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM), PILP, Netherlands Helsinki Committee, Free Press Unlimited, Transparency International Netherlands, RNW Media (Holandia), Helsińska Fundacja Praw Człowieka (Polska), APADOR-CH (Rumunia), VIA IURIS (Słowacja), Peace Institute (Słowenia), Xnet (Hiszpania), Civil Rights Defenders, International Commission of Jurists (Szwecja).
Zapoznaj się z raportem (11.69 MB, pdf)Uwaga, link zostanie otwarty w nowym oknie na stronie HFPC.
