Finansowanie pomostowe
Strona główna / Aktualności / Zrozumieć polskie prawo

Zrozumieć polskie prawo

Niezrozumiałe prawo jest formą wykluczenia. Musimy zmierzyć się z anachronicznym wyobrażeniem, że hermetyczność wywodu prawniczego jest cnotą i dowodem kompetencji ? mówili uczestnicy seminarium zorganizowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich. W panelu głos zabrali: rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar,
prawnik prof. Paweł Wiliński, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, adwokat Filip Wejman, redaktor Mariusz Jałoszewski, sędzia Jarosław Gwizdak, graficzka prof. Lucyna Talejko-Kwiatkowska i językoznawczyni prof. Katarzyna Kłosińska.
Wystąpienie Adama Bodnara: Misja czy potrzeba? Edukacyjna i inicjatywna rola RPO (omówienie).
1. Kryzys państwa prawa i jego przyczyny Kryzys państwa prawa związany jest nie tylko z kryzysem instytucji demokratycznego państwa prawa, ale także z brakiem wystarczającego poziomu świadomości obywatelskiej. To była główna przyczyna, dlaczego w obronie Trybunału Konstytucyjnego czy też sądów nie występowały masy obywateli. Teza socjologów brzmi: zbudowaliśmy instytucje państwa prawa, ale nie nauczyliśmy obywateli po co one są. W normalnej rzeczywistości społecznej i politycznej, edukacja obywatelska byłaby jednym z zadań rządu. Niestety dziś staje się ona także narzędziem zarządzania zmianą społeczną. Stąd dużo większy nacisk na edukację historyczną (pojmowaną dość jednostronnie), a mniejszy na społeczeństwo obywatelskie, partycypację, współpracę z organizacjami pozarządowymi. Odnosi się to także do dorosłych członków społeczeństwa. Świadomość prawna wciąż jest niewielka. Obywatele mają nie tylko trudność w dochodzeniu praw, ale także pojawia się duży poziom niezadowolenia w kontaktach z organami państwa. Rozstrzygnięcie może nie mieć znaczenia, jeśli obywatel był zagubiony, w strachu, nie wiedział jak poprowadzić sprawę, czuł się bezpiecznie. Dobrze oddaje to piosenka Taco Hemingwaya ?Awizo? ? awizo jako symbol braku bezpieczeństwa w kontaktach z państwem.
2. Jaka powinna być rola RPO? Rzecznik jest w podwójnej roli: powinien wpływać na inne organy władzy i uczestników życia społecznego, oraz powinien świecić przykładem. Podejmujemy więc szereg działań, które mają na celu wzmocnienie sposobu komunikacji RPO. Wiemy przecież, że ludzie co do zasady nie rozumieją zwrotów prawnych Rzecznik nie komunikuje się tylko z prawnikami rolą prawników RPO jest także przebudowa świadomości pod tym względem (służenie ludziom, a nie wyłącznie innym prawnikom) komunikacja musi być uproszczona konieczne jest posługiwanie się przykładami ? przenoszenie spraw ogólnych na sytuację konkretnej osoby / konkretnego obywatela ten rodzaj komunikacji powinien odnosić się także do relacji z klientami urzędu RPO (choć jest to bardzo trudne) Mamy do czynienia z bardzo poważnym problemem społecznym i trzeba sobie z tego zdać sprawę (przykład: akcja informacyjna RPO i Rzecznika Finansowego w sprawie kredytow ?frankowych?) Podejmujemy także działania, które mają za zadanie obudzić refleksję nad sposobami komunikacji i mówienia o prawach człowieka.
Inicjatywy podjęte przez RPO mogą zostawić trwały ślad. Mogą się przydać zarówno przyszłym RPO jak i innym instytucjom publicznym. Mogą mieć wpływ na zmianę mentalności. Z punktu widzenia budowywania demokratycznego państwa prawnego kluczowe znaczenie ma upodmiotowienie prawne obywateli (?empowerment?), nauczenie, jak mogą domagać się przestrzegania swoich praw. Bez nowych technologii i mechanizmów komunikacji tego nie zrobimy (ale nie traktujmy ich jako celu samego w sobie). Jeśli obywatele nauczą się, po co są im prawa, to w większym stopniu będą zdawali sobie sprawę, po co jest Trybunał Konstytucyjny oraz niezależne sądy, dlaczego są fundamentem demokratycznego państwa prawa – podkreślił Adam Bodnar.
Panel O przystępnych pouczeniach stosowanych w procedurze karnej mówił prof. Paweł Wiliński (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). Podkreślił, że wynikają one z obowiązków zapisanych w ustawach, a to znaczy, że ich celem jest skuteczna komunikacja. Żeby napisać pouczenia ludzkim językiem, w ich tworzeniu aktywnie muszą brać udział ludzie, bo to jest istota komunikacji! Trzeba przy tym pamiętać, że te pouczenia przekazywane są osobom, które są pod wpływem stresu. – Niemożność zrozumienia prawa jest wykluczeniem i czas najwyższy się na to nie godzić ? podkreślił prof. Wieliński.
Adwokat Filip Wejman, partner, Kancelaria Karasek & Wejman zwrócił uwagę na innowację w pracy prawnika oraz organizacji pozarządowych. – W ciągu 20-30 lat zniknie 50-70 proc. zawodów dziś wykonywanych. 50 proc. dzieci, które dziś są w szkołach podstawowych, będzie wykonywało zawody jeszcze nieistniejące. Takie są konsekwencje rozwoju technologii informatycznych i sztucznej inteligencji. Konsekwencją tego będzie też informatyzacja relacji prawnych ? bo prawo składa się z procedur, a komputery oraz lepiej radzą sobie nie tylko z procedurami, ale z tym, by uwzględniać różne potrzeby i zachowania użytkowników. Dlatego ? zdaniem mec. Wejmana – zmiana w komunikacji to przygotowywanie się prawników do nowych czasów. O tym, jak skutecznie korzystać z języka w komunikacji publicznej, mówiła prof. Katarzyna Kłosińska, sekretarz Rady Języka Polskiego PAN. Przypomniała słowa rzeczniczki praw obywatelskich prof. Ireny Lipowicz z Kongresu Języka Urzędowego z 2012 r: ?Nie ma zakazu, by w oficjalnym piśmie napisać obywatelowi krótko, o co chodzi w jego sprawie, a potem dopiero rozwinąć argumenty prawne?. Zwróciła uwagę, że część ludzi czuje się pokrzywdzona przez państwo niesłusznie ? państwo ich nie skrzywdziło, ale nie umiało tego dobrze wyjaśnić. Ale czy możemy się dziwić, skoro zrozumienie słynnej instrukcji głosowania w wyborach samorządowych w 2014 r. (z powodu której dużo większa niż zwykle część głosów była nieważna) było możliwe tylko dla osób z wyższym wykształceniem… (Jasnopis ? narzędzie do oceny tekstu stworzone na SWPS w Warszawie oceniła jego trudność jako 5 w skali siedmiostopniowej, a Logios Uniwersytetu Wrocławskiego ? że zrozumienie wymaga 13-17 lat edukacji) Prof. Lucyna Talejko-Kwiatkowska (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu) mówiła o zastosowaniu infografik dla celów społecznych. To jej studenci przygotowali prace graficzne pokazujące prawa pokrzywdzonego ? wystawiane są one w Biurze RPO w Warszawie. Prof. Talejko-Kwiatkowska zwróciła uwagę na rolę emocji w przekazie. Wtedy lepiej dociera on do odbiorcy. Wystawa ?Prawo w infografice. Prawa i obowiązki pokrzywdzonego w procesie karnym? to efekt współpracy pomiędzy Pracownią Grafiki informacyjnej Wydziału Grafiki i Komunikacji Wizualnej Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu i Katedrą Postepowania Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Sprawdź także

500.000 euro kary dziennie

Pół miliona euro dziennie za każdy dzień zwłoki w zastosowaniu się do decyzji Trybunału – …